reklam
reklam
Soma Olay Gazetesi
reklam
Halis Adıbelli

İZMİR’İN İŞGALİ VE SOMA KUVA-YI MİLLİYE DİRENİŞİ

İZMİR’İN İŞGALİ VE SOMA KUVA-YI MİLLİYE DİRENİŞİ
Bu haber 15 Mayıs 2017 - 12:00 'de eklendi ve 203 kez görüntülendi.

Halis Adıbelli yazdı;
Köşe yazarımız Eğitimci-Yazar Halis Adıbelli İzmir’in İşgali ve Soma Kuva-yı Milliye Direnişi’ni kaleme aldı. Adıbelli’nin Soma tarihi için çok önemli bilgilerin yer aldığı yazısı soma olayda…

 ( Yazının PDF halini Görüntüleyin )

 

İZMİR’İN İŞGALİ VE SOMA KUVA-YI MİLLİYE DİRENİŞİ

 

30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Antlaşması gereği, silahlar toplanmış ordular, dağıtılmış, sadece asayişi sağlayacak kadar bir kuvvet bırakılmıştı.

………..

İzmir açıklarında akbabalar gibi süzülen Yunan  gemileri ve Köylü gazetesinde Vali İzzet Bey’in demeci: ‘Bazı bedbahtlar İzmir’in işgal edileceği tarzında şayialar çıkarmışlar, yalandır. Tekzip edilir.’

Ancak İzmir’in yakında işgal edileceğini herkes bilir.

Emperyal bir kumpastı bu,  ne ilkti ne de son olacaktı.

14 Mayıs günü, dağıtılan bildiriler, okunan selalar ve çalınan davullarla halk meydana çağrılır.  ‘Vatanını seven maşatlığa  gelsin’

Karanlık çökünce,  uleması, amelesi, esnafı , eşrafı ve memuruyla binlerce İzmirli Maşatlık’ta toplanır. Ürkek ve titrek fener ışığı, binleri onbinleri bulunca ve meydan ateşinin aleviyle bir olup yükselince, uzakları ama çok uzakları aydınlatmaya başlar.

Halk, ilk kez kendi gelecekleriyle ilgili kararlar alıp uygular olmuştu.

Önce bütün şehir ve kasabalar çekilecek bir telgrafla uyarılır:

             ‘Bilimum Vilayet, Sancak, Kaza ve Nahiye Belediye Riyasetlerine..      

             İzmir ve havalisi Yunan’a ilhak ediliyor…  İşgâl başladı.  İzmir son ve tarihi gününü yaşıyor. Son imdadımız sizin göstereceğiniz muavenete  bağlıdır. ..vatan ordusuna katılmaya hazırlanınız.   Redd-i İlhak Heyeti İzmir

              Telgrafın tellerinde kıvrım kıvrım ilerleyen gerçekte; kurtlar sofrasına terkedilmiş bir ulusun özgürlük ve bağımsızlık kıvılcımlarıydı.

14 Mayıs 1919’u 15’ine bağlayan o  gece, İzmir’den gönderilen  telgrafı alan Ege’nin hemen hemen tüm şehir ve kasabaları; aynı anda toplantılar yaparak, kuvayı milliye heyetlerini kurarlar.

Soma’da ise; o gece telgrafı alan, belediye meclis  azalarından Bakırlı Hafız Hüseyin Efendi idi. Halka haber verilerek  belediye binasında bir toplantı düzenledi. Yapılan toplantı sonunda, Hacı Raşid Efendi’nin başkanlığında, Belediye Reisi Osman Bey ile Bakırlı Hafız Hüseyin Efendi’den oluşan bir Kuva’yı Milliye Heyeti oluşturuldu.

…………..

15 Mayıs 1919 Perşembe günü,  Yunan askerleri İzmir’i işgal eder.

Her yer Yunan bayraklarıyla süslenir. Kiliseler zafer çanları çalarken, minareler mahzun, boynu bükük.  Anadolu’nun incisi nazlı İzmir, artık düşman  elinde …

Rumlar sevinç çığlıkları atarken, Ermeniler onları alkışlar, kucak açtığımız Yahudiler ise bayrağımızı kastederek;  ‘ Ey Türkler,  ay ve yıldızı artık gökte göreceksiniz’ diye alay eder. (1)

15 Mayıs 1919 Perşembe günü, İzmirliler için çok kanlı ve çok uzun bir gün olacaktı.

Kalabalığın içinden atılan bir kurşunla ortalık bir anda mahşer yerine döner.

‘Zito Venizelos’ demediği için şehit edilen Miralay Süleyman Fethi Bey ile birlikte,  yüzlerce Türk şehit edilmiş ve güneş batarken, İzmir sokaklarında akan Türk kanı  henüz durmamıştı.

İşgallerin ardı arkası kesilmez. Urla, Seferihisar, Çeşme, Menemen, Manisa…

Hiçbir dirençle karşılaşmayan Yunan ordusu elini kolunu sallaya sallaya Türk yurdunu işgal etmekte. Her gün silahsız yüzlerce masum insan öldürülmekte,  halk  aşağılanmakta mal ve namusuna tecavüz edilmekteydi.

Zaman içinde, Yunan ordusunun amacı ile İstanbul hükümetinin  çaresizliği belli olur.

Batı Anadolu’nun bütün  şehir ve kasabalarında; halk şaşkın ve ürkek, toplantılar yapılıyor  ve bir  hal çaresi aranıyordu . Oysa ki bunun çaresini; Balıkesir Redd-i İlhak Heyetinin 16 Mayıs 1919 tarihindeki   toplantısında, saf temiz bir vatandaş olan Balıkesirli Leblebici Raşid çoktan haykırıvermişti bile.

‘ Bu iş pretostoyla olmaz… Bunun cevabı namlunun ucundadır.’

Yunan ordusu alay edercesine,  güya Türklerin güvenliğini sağlamak amacıyla, 29 Mayıs 1919 tarihinde Ayvalık’ı işgal eder, ancak Ayvalık’a çıkan Yunan ordusu hiç beklemediği bir dirençle karşılaşır ve Yarbay Ali Bey’in emrindeki birlikler tarafından milli mücadelenin ilk kurşunu sıkılır.

Yunan ordusu Ayvalık’ı işgal etmiş ama Ayvalık’ta sıkışıp kalmıştır. Kuva-yı Milliye birlikleri tarafından etrafı sarılmış olan Ayvalık’tan dışarıya çıkmanın mümkünatı yoktur.  Yunan ordusu ve Rumlar, günlerce Ayvalık’ın dışına çıkamaz. İşte o zaman anlarlar ki bu toprağın bir sahibi, bir savunanı var. Bir görüşme isterler…

İlk kurşun Ayvalık’ta atılır ve ilk cephe de Ayvalık’ta kurulur, ardından Soma,  Akhisar, İvrindi, ardından, …. tüm batı Anadolu, (2)

Artık her yerde Kuvayı Milliye birlikleri Yunan ordusuna direnmektedir. Yunan ordusu eskisi gibi elini kolunu sallaya sallaya, istediği yeri  işgal edemiyor, işgal ettiği  her yerin ise bedelini çok ağır bir şekilde ödüyordu ve Kuva-yı Milliye birlikleri günden güne güçleniyordu.

Önce İzmir’in kuzeyindeki tüm Redd-i İlhak Heyetleri birleşti.

İzmir şimal mıntıkasının lider şehri Balıkesir’dir. Bütün kasaba ve şehir heyetleri Balıkesir Kuva-yı Milliye Heyeti çatısı altında toplanır.

‘   ..Türk, son zerre-i hayatına da sarf edecek ve fakat hiçbir kuvvet ve tehdit karşısında hiçbir zaman işgalleri kabul etmeyecektir.’  (Aç.3)

Balıkesir Kuva-yı Milliye Heyeti tam bir yıl boyunca, cephelerde savaşan Kuvayı Milliye birliklerinin askeri teçhizatını, yiyeceğini ve giyeceğini temin edip, şehit ailelerine yardım eder, seferberlik ilan edip asker toplar ve müfrezeler oluşturup cephelere gönderir.

Soma iki müftü, iki avukat, bir reis, bir öğretmen ve beş eşraf delegesi  ile Balıkesir Kongrelerine düzenli olarak katılır ve aktif görevler alır.

Anadolu’nun batısındaki bir bölge halkı birlik olmuş, yumruk olmuş, Yunan ordusuna ve İngilizlerin desteklediği ihanete karşı savaş açmıştır..

Her cephede ve vatanın her karış toprağında; yürekleri  vatan, millet, bayrak ve imanla dolu bir avuç insan, yokluk ve ihanet içinde tam bir yıl Yunan ordusuyla, dişe diş kana kan savaşarak, onu sahilde tutmayı başarır ve Türk ulusuna çok değerli bir yıllık bir zaman kazandırarak şavkıyla,  bağımsızlığa giden yolu aydınlatır.

Zamanla Kuva-yı Milliye direnişi; Mustafa Kemal ile şahlanarak, tam bağımsız Türkiye Cumhuriyeti ile taçlanır.

1919 yılı Haziran sonlarında  Batı Anadolu’da herkes, Soma’dan gelecek güzel haberleri bekliyordu. İzmir Şimal Mıntıkası Kumandanı Miralay Kazım Bey Soma’ya gelir.  Sayıca çok üstün kuvvetlerle Bergama’yı işgal eden Yunan ordusu  Anadolu içlerine yönelmiştir.

Şiddetli çarpışmalar sonucunda , Cinge-Cumalı sırtlarında, çok güçlü bir savunma hattı oluşturularak, Yunan ilerlemesi durdurulur. Böylece Soma Cephesi kurulur. Balıkesir Kuva-yı Milliye Heyeti tarafından  Bigadiç, Dursunbey, Kırmastı, Karacabey, Gönen ve Bandırma’daki  Kuva-yı Milliye birlikleri Soma Cephesi emrine verilerek, Soma cephesi İzmir Şimal Mıntıkasının en güçlü cephesi haline getirilir. Hemen hemen her gün, Yunanlıların aralıksız her saldırısına, misliyle karşılık verilir.  Çok çetin çarpışmalar yaşanır; Yunan ordusuna çok ağır kayıplar verdirildiği gibi çok da şehit verilir. Bu çarpışmalarda özellikle,Yüzbaşı Kemal Bey komutasındaki Kuva-yı Milliye birliklerinin gösterdiği kahramanlıklar, kulaktan kulağa bir destan gibi yayılmakta ve halka kuvayı milliye ruhu aşılamaktadır.

Müftüsü, müderrisi, alimi, ve muallimiyle; esnafı, köylüsü, şehirlisi, kadını ve erkeğiyle tüm halk; birlik olup yardım topluyor, yardım ediyor ve gençler ise, akın akın Kuva-yı Milliye birliklerine katılıp savaşıyordu.

Tam bir yıl Yunan ordusu Cinge’nin bir karış ötesine geçemedi.

Tarihin kendisine yüklediği bu büyük ve kutsal görevin bilincinde olan Soma artık; heyetlerin gidip heyetlerin  geldiği,  İngiliz binbaşısının  gidip İngiliz generalinin geldiği , arada  bir düşman uçakları tarafından bombalanan, kendisi küçük ama yüreği büyük bir kasabadır.

 

SOMALI KUVA-YI MİLLİYE ÖNDERLERİ

 

1) Hacı Raşid Efendi:

Soma Kuva-yı Milliye Heyeti ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti  Başkanı, Balıkesir Hareketi Milliye Reisi . Soma Kuva’yı Milliye direnişinin lideridir.  14/15 Mayıs1919 tarihinde kurulan ve  daha sonra Soma Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adını alan Soma Kuva-yı Milli Heyeti’nin başkanıdır. Birinci ve Üçüncü Balıkesir kongresine Soma delegesi olarak katılır. Birinci  Balıkesir Kongresi’nin 23 Temmuz 1919 tarihinde Fetvahane’de yapılan toplantısında, Hareketi Milliye Reisi seçilir. Soma mıntıkasında çok şiddetli çarpışmalar olduğundan,  bu kongre sonucunda, Soma ve cıvarına 10.000’er  lira para gönderilir. 16-22 Eylül 1919 tarihleri arasında düzenlenen 3. Balıkesir kongresinde ise  Soma Cephesi Milli Alay Kumandanlığı’na aday gösterilir.Kuva-yı Milliye direnişine hem heyet üyesi hem de komutan olarak hizmet etmiş bir vatanseverdir. (İlgürel)  (Aç.1)

 

 

Bakırlı Hafız Hüseyin Efendi:

Soma Kuva-yı Milliye Heyeti ve  Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi. Soma Belediye meclis azası, Soma Kuva-yı Milliye direnişinin liderlerindendir. 14/15 Mayıs 1919 gecesi İzmir Redd-i İlhak Heyeti tarafında gönderilen ve  İzmir’in işgal edileceğini bildiren telgrafı alıp, Belediye binasında  toplantı düzenleyerek Soma’daki Kuvayı Milliye direnişi başlatmış ardından kendi çiftliğinde yapılan toplantıda; Heyet tarafından Teğmen Niyazi Erakıncı komutasında oluşturulan 150 kişilik müfrezenin, Ayvalık’ta Yarbay Ali Bey emrindeki birliğe katılmasını sağlamak üzere Balıkesir’e giderek, Soma ile Balıkesir heyetleri arasındaki ilk iletişimi kurmuş, 6 Haziran 1919 tarihinde de Balıkesir’den dönerken trende karşılaştığı Erkanıharb Yüzbaşısı Kemal (Balıkesir) Bey’e yardımcı olmuş ve Kemal Bey’in bu yörede tanınmasını sağlamıştır. Özellikle, Akhisar yürüyüşü ve Bergama baskınında katkıları olmuş, Balıkesir Kuva’yı Milliye Heyeti Menzil Müfettişliği’nin kuruluşuna kadar, cephede çarpışan askerin yiyeceği ve ihtiyaçlarının karşılanmasında büyük emeği geçmiş bir vatanseverdir. (İ. Ergün)

Belediye Reisi Osman Bey:

Soma Kuva-yı Milliye Heyeti ve Mudafa-i Hukuk Cemiyeti üyesi  1920 yılına kadar Soma Belediye başkanlığı yapmış, 19-21 Kasım 1919 tarihleri arasında  toplanan  4.Balıkesir Kongresine Soma delegesi olarak katılmıştır

4) Giritli Hüseyin Bey

Soma Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi (K. Özalp)   Müfreze Komutanı

Yunan işgal kuvvetleri,12 Haziran 1919 tarihinde savunmasız Bergama’yı işgal ederek, Bergama halkını göçe zorlar. Bergama,14 Haziran 1919 tarihinde Kuva’yı Milliye birlikleri tarafından ani bir baskınla geri alındığında, Bergama’ya ilk giren müfreze komutanlarındandır. Bu baskında büyük kayıplar vererek kaçan Yunan askerleri, Menemen’de katliam yaparlar.(K. Balıkesir-Ergün)

5) Hafız Osman Efendi:

Müderris, Müftü, İkinci Balıkesir Kongresi Heyeti Merkeziye Azası, 1909-1915, Osmanlı dönemi Soma Müftüsü.  Halk arasında Koşturumlu Hoca olarak bilinir.  26-30Temmuz 1919 tarihlerinde toplanan İkinci Balıkesir Kongresine Soma delegesi olarak katılmış ve Heyet-i Merkeziye azalığına seçilmiştir. Cumhuriyet döneminde 1950-1955 yılları arasında ikinci kez müftülük yapmıştır.

6) Muallim  Ali Rıza Bey:

Soma Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi. Balıkesir Kongresi Soma Delegesi

19-21 Kasım 1919 tarihleri arasında toplanan Dördüncü ve 10-22 Mart 1920 tarihleri arasında toplanan Beşinci  Balıkesir Kongresi’ne Soma delegesi olarak katılmıştır. İstanbul’un 16 Mart 1920 tarihinde işgal edilmesi üzerine, işgali protesto etmek için,18 Mart 1920 tarihinde  Balıkesir meydanında toplanan binlerce Balıkesirli’ye; ‘kısa fakat veciz bir konuşma’ yaparak halkı ikaz ve işgali protesto eder. (İlgürel)

Somalılar arasında, ‘Kapitan’ olarak anılan Ali Rıza Bey, halkı örgütleyerek, cephede büyük yararlılıklar göstermiş liderlerdendir.. (İsmail Ergün)

) Müftü İsmail Hakkı  Efendi:

1915(!)-1922 tarihleri arası Soma Müftüsü, İkinci Balıkesir Kongresi Soma Delegesi.

26-30 Temmuz 1919 tarihinde düzenlenen  2.Balıkesir  Kongresi’ne Soma delegesi olarak katılmıştır. Kesin olmamakla birlikte bazı kaynaklar Müftü İsmail Hakkı Efendi’nin,  Alaşehir Kongresine de katıldığını ileri sürer. Yunanlıların Soma’yı işgalinde müftülük görevini sürdürür. İşgal günlerinde dahi Somalıların haklarını savunduğundan övgüyle anılmıştır.. (İ.Kutlusoy-K. Balıkesir.)

 

8) Tarhalalı Osman Ağa:

Soma Kuva-yı Milliye Heyeti ve Mudafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi (Özalp)

Soma-Darkaleli maden işletmecisi, Kuvayı Milliye birlikleri için gerekli olan askeri araç gerecin temininde ve onarımında olağanüstü gayretleri olmuştur. Soma’nın demirci ustalarından kurduğu bir ekip ile Çarşı Camisi’nin avlusunda silah tamiratı yaparak, cepheye ulaştırmıştır. Soma işgal edilmek üzere iken yanında bulunan emanetleri Balıkesir yakınındaki  Kuva-yı Milliye birliklerine iletmek üzere, Kırkağaç boğazı  istikametinde  yola çıkar, … ancak bir daha da kendisinden haber alınamaz. Özel eşyaları yol üzerinde bulunur. (Ahmet Orhan- İsmail Ergün)

9) Hacı Hafız Kazım Şükrü Efendi:

Birinci Alacamescid Ayanı, 38. Bayrak Adam.

İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edilmesi üzerine, 18 Mayıs 1919 tarihinde Balıkesir’de düzenlenen  ve ‘Kuva-yı Milliye ruhunun şahlandığı, Türk’ün yenilmez gücünün ve yok edilemez vatan sevgisinin parladığı’ Birinci  Alacamescit Toplantısı’nda halk tarafından seçilen 41 bayrak adam arasına adını, 38. sıradan; Somalı Hacı Hafız Kazım Şükrü Efendi diye yazdırarak Somalıları gururlandıran  bir vatansever. (Açık. 2)

Bu tarihi toplantıda Soma’yı gururlandıran iki kişi daha vardır. Bunlar Balıkesir adına katılan, Somalı Hacı Hafız Cemil Efendi ile Yırcalı-(zade) Şükrü Efendi’dir.  (Z. Özdemir)

10)Topçuzade Mustafa Efendi

Soma Müdafaai Hukuk Heyeti üyesi (K.Balıkesir)

 

11) Hatip Rıfat Efendi:

Soma Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Üyesi  (K. Balıkesir)İkinci Balıkesir  Kongresi Soma delegesi. 26-30 Temmuz 1919 tarihlerinde toplanan İkinci Balıkesir Kongresine Soma delegesi olarak katılmış Soma Menzil Müfettişliği’ne yedek üye olarak seçilmiştirma

12) Hocazade Hafız Mehmet Tevfik Efendi  ( *)

Soma Müdafaai Hukuk üyesi ,Soma Bölük Komutanı ve Balıkesir Kongresi Soma delegesi,

16-20 Eylül 1919 tarihinde toplanan Üçüncü Balıkesir kongresine Soma delegesi olarak katılır. Bu kongrede; Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara da toplanmasını istediği Umumi Anadolu Kongresine delege gönderilmesi konusu görüşülür. Gönderilecek delegeler arasında Soma Murahhası Hafız Mehmed Tevfik Efendi’de vardır. Ancak bu toplantı gerçekleştirilemedi.(İlgürel-Kutlusoy)

13) Balcızade Molla Mehmet Efendi  (*)

S Müdafaai Hukuk üyesi. (Bu zat bilahare şehit olmuştur. (K.Balıkesir

14) Dava Vekili Bergamalı Hasan Efendi

Balıkesir Kongresi Soma Delegesi

19-21 Kasım 1919 Tarihinde düzenlenen Dördüncü Balıkesir Kongresine Soma delegesi olarak katılmış,13 Ağustos 1919 tarihinde  Milne Hattı için Soma’ya gelen İngiliz Genarali Henry’ye Yunanlıların yaptıkları zulme ait belge ve raporları sunan heyette Bergamalıları temsil etmiştir.

15) Niyazizade Hüseyin Bey

Balıkesir Kongresi  Soma Delegesi

26-30Temmuz 1919 tarihlerinde toplanan İkinci Balıkesir Kongresine Soma delegesi olarak katılmıştır.

16) Hafız Mehmet Efendi  (*)

13 Ağustos 1919 tarihinde   Milne Hattı için Soma’ya gelen İngiliz Genarali Henry’ye Yunanlıların yaptıkları zulme ait belge ve raporları sunan heyete, Somalılar adına katılır

17) Dava Vekili Mehmet Efendi

Soma Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Üyesi  (K. Özalp)

18) Koyundereli İbrahim Bey

Soma Milli Kıta komutanlarından

——————-

Allah (c.c) rahmet eylesin, ruhları şad, mekanları cennet ve daimi devlet olsun.

Bizlere bu cennet vatanı bırakan ecdadımızın yaşam öyküsünü , yaşadığı evi, mezarını ve geride bıraktığı aile efradını bulmak, bize düşen bir görevdir.

Soma Kuva-yı direnişine katılan yüzlerce kahraman vardır. Bir kaynak taraması şeklinde yaptığımız bu çalışmada, cumhuriyet sonrası  dönemde yayınlanan eserlerde adı geçen Somalı sivil kişileri  yazmaya çalıştık. Kaynaklarda isimler bazen lakapları olmadan sadece Osman, Mehmet gibi kısa şekillerde yazıldığı için ayırmakta zorlandığımız kişileri, şimdilik ayrı birer kişi olarak yazmayı daha uygun bulduk.. Bu bir ön çalışmadır, eksik ve yanlışlıkların hoş görülmesi dileğiyle.13.11.2017

AÇIKLAMALAR

1) Yapılan seçim sonucu Soma Milli Alay Kumandanlığına Kırkağaç Belediye Reisi Hacı Salihzade Emin Bey seçilir. Emin Bey daha sonra, Soma cephesinden bir müfreze ile  katıldığı Anzavur baskınında şehit olur.

2) İsmail Ergün’ün kitabındaki bir fotoğrafta, Cumhuriyet dönemi Soma Müftüsü Musa Kazım Efendi adında bir müftü var. ancak Hacı Hafız Kazım Şükrü Efendi  ile bu Musa Kazım Efendi’nin aynı kişiler olduğu henüz doğrulanmadı.

3)2. Balıkesir Kongrekararı

(*)  12) Hocazade Hafız Mehmet Tevfik Efendi , 13) Balcızade Molla Mehmet Efendi  ve (16) Hafız Mehmet Efendi  aynı kişiler olabilir.

Fotoğraflar Soma Belediyesi sitesinden alınmıştır.

 

KAYNAKÇA

1) Süvari Yüzbaşı AHMED,        Türk İstiklal Harbi Başında Milli Mücadele -1993

2) Zekeriya ÖZDEMİR                 Milli Mücadele Yıllarında Balıkesir Cepheleri 2001

3) Prof. Dr. Mücteba İLGÜREL   Milli Mücadelede Balıkesir Kongreleri 1999

Orgeneral Kazım ÖZALP       Milli Mücadele 1919-1922, 1 Türk Tarih Kurumu

İhsan KUTLUSOY                  Soma 1971

İsmail ERGÜN                        Soma 1997

 

 

reklam
SON DAKİKA HABERLERİ
reklam
İLGİLİ HABERLER