SON DAKİKA

Soma Olay Gazetesi
Halis Adıbelli

Soma Cuma Mahallesi

Soma Cuma Mahallesi
Bu haber 11 Mart 2020 - 13:06 'de eklendi ve 1.580 kez görüntülendi.

Soma’nın kuruluş mahallesi olduğundan bir anlamda Soma’nın da kendisidir. İlk adı Soma mahallesi olup, kuruluşu 1300’lü yılların başına dek uzanır.
Yerleşik hayata geçen Türkler bu yörede ilk olarak Darkale’de Hisartepe’nin arka sırtında Asaraltı,(1) Soma’da ise bugün Güllüce dediğimiz yerde Yeniköy köylerini kurar. Asaraltı zamanla bugünkü yerine iner ve kayıtlara Hisaraltı mahallesi olarak geçer.
Güllüce gül, susam ve somak gibi zengin bitki örtüsüne sahiptir. Burada yaşamaya başlayan ve tarım ile geçinen Türkler; yaşanan bir deprem sonucu zemini daha sağlam olan bugünkü çarşı camisinin olduğu yerin üst yamacına yerleşmeye başlarlar ve yerli halk, bu yeni kurulan mahalleye, somaklıktan gelenlerin yerleştiği yer anlamında Soma adını verdiler. (2) Böylece bugünkü dokuzoluğun, bedestenin ve çarşı camisinin olduğu yere Germe, oradan Yassıtepe’ye kadar olan yani bugünkü Cuma mahallesinin olduğu yere de Soma denildi. Depremde hasar gören Yeniköy tamamen terk edilmedi, Güllüce adıyla bir müddet daha varlığını korudu. 1831 tarihli nüfus defterine göre Soma’da Güllüceli bir aile yaşamaktadır.(5)
Osmanlı devleti burayı egemenliği altına aldıktan sonra önce bir kaza merkezi oluşturmaya ardından da tımar uygulamasıyla yeni köyler veya çiftlikler kurup göçebe Türkleri yerleştirmeye başladı. 1400’lerin başında ; Asaraltı mahallesinin nüfusu kaza olmaya yetmediğinden; Soma ile Asaraltı mahalleleri birleştirilerek yeni bir kaza merkezi oluşturuldu ve bu kazaya da Bizans döneminde de bir yönetim merkezi olan Trakhoula’nın Türk ağzında söylenişi olanTarhala adı verildi. Yani Soma Tarhala’ya bağlı bir mahalle değil aksine Tarhala’ya ortak bir mahalledir. Bu nedenle bir çok resmi belge; ‘Tarhala nam-ı diğer Soma kazası’ ifadesiyle başlar.
166 Numaralı Anadolu Vilayet-i Muhasebe (3) defterine göre; 1530 tarihinde; (Bursa) Hüdavendigar livasına bağlı Tarhala kazasının, biri Hisaraltı diğeri de Soma mahallesi olmak üzere iki mahallesi ve biri Asaraltı’nda diğeri de Soma mahallesinde olmak üzere iki camisi vardır. Soma’daki caminin adı Cami-i Soma (Çarşı Camii) olup kendi adında bir de vakfı vardır.
166 Numaralı muhasebe defterine göre; Soma mahalllesinde 81 hane kayıtlıydı. Bir hanede beş kişinin yaşadığı kabul edilirse demek ki 1530 tarihinde Soma’da 405 kişi yaşamaktaydı ve bu haliyle bile Soma, Tarhala’dan az da olsa büyüktü.
Soma mahallesinin zamanla; bugünkü Orta cami ile Damgacı camisi yönünde gelişmeye başlamasıyla yeni mahalleler kuruldu. Samsakçı mahallesinin oluşmasıyla Soma; 1700’lü yılların başlarına doğru artık bir kasabaya dönüşür. Yeni oluşan kasaba eski mahallenin adını alır. Böylece Soma mahallesi adını Soma kasabasına verir ve kendisi de çarşı camisinin cuma namazı kılınan ulu cami olmasından dolayı Cuma mahallesi adını alır.
Osmanlı arşivlerindeki 1831 tarihli (4) müslim nüfus defterinde Soma kasabasının Cuma mahallesinde 245 hane kayıtlı olup toplam nüfusu yaklaşık olarak 1225 kişidir. Bu sayılara gayrimüslüm nüfusu eklenmemiştir
Cuma mahallesi çarşı camisi etrafında gelişen ve ruhunu bu camiden alan örnek bir mahalledir. Bu bölgenin ilk kütüphanesi olan Yeğenzade kütüphanesi, 1791 tarihinde, bu mahalledeki çarşı camisi bünyesinde kuruldu. Soma’nın ilk medreseleri, ilk hanları hamamları ve en güzel konakları bu yine mahallede yapıldı.
Bugün Cuma mahallesi eski sakinlerinden yoksun, bakımsız , yorgun ve yıkı dökük olsa da; süslemeli ahşap konaklarıyla, taş döşemeli dar sokakları ve sokak başlarında ki tulumbaları, hanları ve hamamlarıyla o ihtişamlı günlerin izlerini ve anılarını taşımaya çalışmaktadır.
Camii Çeşmesi (4)
Olma mağrur bu fenaya bulunmaz derdine derman,
Cam-ı ecel nuş ide …… .. bani eğer sultan,
Bu çeşme-i ab-ı kevser geçe gündüz akup revan,
Olsun makamı sahibinin adeni cinan,
Namurad rıhlet eyledi dar-ı ukbaya gılman,
Dedi hatıf tarih, bu ab-ı hayatdan için ihvan,
İçub dedi rahmet eyleye,
Allah rahman.

Cuma Mahallesi (5) Ahalileri 1831

1 Abdülcelalzade Abdullah bin Halil,
2 Bakırlı Ali bin Hacı İbrahim,
3 Balcıoğlu Süleyman,
4 Burdurluoğlu Mehmed bin Mehmed,
5 Hancı Halilzade Hacı İbrahim.
6 Koçoğlu Hacı Hasan bin Mustafa
7 Komanzade (?) Hacı İbrahim bin Ahmed,
8 Mısırlı Mehmed Ağa bin Osman,
9 Mollazade Hacı Ahmed bin Mehmed,
10 Abbasoğlu Mehmed bin Ali,
11 Ak Mustafa oğlu Mehmed,
12 Akhisarlı Altıparmak Mehmed bin İsmail
13 Ali amca oğlu Mehmed bin Mehmed
14 Amasyalı Ahmed Efendi bin Ömer,
15 Anbarcıoğlu Hüseyin,
16 Arab Hasan bin Abdullah,
17 Arabacıoğlu Ahmed bin Mehmed,
18 Araboğlu Hafız İsmail bin İbrahim,
19 Aşıkoğlu Kara Mehmed bin Mustafa,
20 Babuçcu (!) Ali bin Abdullah,
21 Bağdatlıoğlu Halil bin Halil,
22 Bakırcı Ahmed bin Mehmed,
23 Bakırlı Berber Süleyman bin Süleyman
24 Baş ayan Halil Ağa bin Hacı Süleyman,
25 Başdur(!)oğlu Hasan bin Hüseyin,
26 Bekirbeşe (!) oğlu Hacı Ahmed,
27 Bekiroğlu Bağcıvan Ali,
28 Berbadoğlu Mehmed bin Ahmed,
29 Berber Musa bin Mustafa,
30 Bezzaz Şerif bin Hüseyin
31 Bıçakcı Ahmedoğlu Mehmed,
32 Bileyci Bekir bin Mehmed,
33 Bozoklu oğlu Halil bin Hüseyin,
34 Buhurcuoğlu Osman bin Mehmed,
35 Celaleddinzade Abdullah Ağa’nın Arabı Said,
36 Cin (?) Ali Oğlu bin Mehmed,
37 Cuma Karyeli Mustafa bin Ali (Cuma köylü)
38 Çakır Mollanın Topal (!) Halil bin Mustafa,
39 Çalıkoğlu Süleyman bin Mehmed,
40 Çalkacıoğlu Osman bin Mustafa,
41 Çataloğlu Mehmed bin Ahmed,
42 Çavdırlı Hacı Mehmed bin Mehmed,
43 Çelebioğlu Mehmed bin Halil,
44 Çercioğlu Deli Hasan bin Hüseyin,
45 Çetmekoğlu Ahmed bin Osman,
46 Çınarzade Mehmed bin Mehmed,
47 Dağlıoğlu Halil bin Halil,
48 Dedeoğlu İbrahim,
49 Değirmenci Mehmed Beşe
50 Deli Ali oğlu Hacı Osman
51 Deli Cuma oğlu Mehmed bin Abdullah,
52 Deli Emin oğlu Mustafa,
53 Deli Hacıoğlu Mehmed bin Mustafa,
54 Deli Mehmed oğlu Ahmed,
55 Demirci Hacı Ali oğlu Osman,
56 Demirci Musa oğlu Mehmed,
57 Derelioğlu Süleyman bin Hüseyin,
58 Divaneoğlu Mustafa bin İbrahim,
59 Doğanlılı (!) Molla İbrahim bin Osman,
60 Eğri (1) oğlu Süleyman bin Hüseyin
61 Eskici Süleyman bin Abdi,
62 Gazibey oğlu İbrahim bin İbrahim,
63 Gedik Hasan bin Hüseyin,
64 Gödeoğlu Mustafa bin Osman,
65 Gökmenoğlu İsmail bin İbrahim,
66 Güderoğlu Osman bin Hüseyin,
67 Gül Ahmedoğlu Mehmed
68 Güllüceli Koca İmamoğlu İbrahim,
69 Hacı Bekiroğlu Bekir bin Mehmed,
70 Hacı Bekiroğlu İsmail
71 Hacı Hasan oğlu Mehmed bin Mehmed,
72 Hacı Karaoğlu Hacı Halil,
73 Hacı Mehmed Ağazade Mustafa,
74 Hacı Müderriszade Halil Efendi bin İbrahim,
75 Hacı Ömer Camii Şerifi Hatibi
76 Hacı Velizade Hafız Mehmed,
77 Hamamcı Mehmed Ağa oğlu Ahmed,
78 Hatiboğlu Hafız Mustafa bin Mehmed,
79 Haznedaroğlu Hüseyin,
80 Hecizli Kara Mehmed bin Osman,
81 Hüseyin Alizade Mehmed bin İbrahim,
82 İlyaszade Hacı Hüseyin bin Mustafa,
83 İmamoğlu Mehmed bin İbrahim,
84 İshakoğlu Mehmed bin İbrahim,
85 İslime (!) oğlu Ali Bin Halil,
86 İstanbullu Hasan bin Hasan,
87 Kabakoğlu Ahmed bin Halil,
88 Kadı Çırağı Ali bin Mustafa,
89 Kahveci Mustafa bin Ali,
90 Kaimoğlu Mehmed bin İbrahim,
91 Kantemir oğlu Süleyman bin Halil,
92 Kara Ahmed oğlu Mehmed,
93 Kara İsmailoğlu Mehmed,
94 Kara Mustafaoğlu Mustafa bin Mehmed,
95 Karcı Helvacı oğlu Mustafa bin Ahmed
96 Karcıoğlu Mehmed bin Mustafa,
97 Katib Ahmed Efendi bin Mehmed,
98 Kayacı Osman bin Ali
99 Keçeci Mehmed bin İbrahim,
100 Kel Berber Mehmed bin Ahmed
101 Keresteci Ömer Efendi bin Yusuf,
102 Keşkekoğlu Ali bin Mehmed.
103 Ketenci Ahmed oğlu Mehmed,
104 Ketencioğlu Halil bin Mehmed,
105 Kırlıoğlu Mustafa bin Halil,
106 Kobakoğlu (!) Hüseyin bin İbrahim,
107 Koca Bey (!) oğlu Helvacı Mehmed bin Hüseyin,
108 Kocabaşoğlu Halil bin Hüseyin,
109 Koçoğlu Hacı İsmail,
110 Konyalı Bekir bin Mahmud,
111 Küçükoğlu Mehmed bin Mustafa,
112 Kütükçü Mustafa bin Mehmed,
113 Leblebici İmamoğlu Ahmed bin Halil,
114 Leblebici Sarı Mustafa bin Mehmed,
115 Mağribli oğlu Mustafa bin Abdullah,
116 Mahkeme Katibi Mehmed Efendi bin Ömer,
117 Molla İsmail oğlu Ahmedi
118 Mollaoğlu Mustafa bin Halil,
119 Muhtar Süleyman bin İbrahim,
120 Mustafa Efendizade Mustafa
121 Müezzin Hacı Mustafa Efendi bin Ali,
122 Müftüzade Hafız Abdullah bin Mehmed,
123 Müslümoğlu Abdülfettah bin Şerif,
124 Nalband Pehlivanoğlu Mehmed Ali bin Mustafa,
125 Ömer Ağa oğlu Ali,
126 Palanduz(!)oğlu İbrahim bin Hasan
127 Perişan Hüseyin bin İsmail,
128 Piyaleli Ali’nin oğlu Mehmed,
129 Sarı İbrahim oğlu Mustafa,
130 Seferoğlu İsmail bin Ali,
131 Selamzade Hacı Mustafa,
132 Seyis (!) Hacı Mehmed ( a’ma)
133 Silistreli İbrahim bin Hüseyin,
134 Sillelioğlu Hacı Hüseyin,
135 Sucuoğlu Veli bin Süleyman,
136 Şam.. oğlu İsmail bin Ahmed,
137 Şişekoğlu İbrahim bin Süleyman,
138 Taşçı Hacı Ahmed bin Mehmed,
139 Tavşanlı Arif bin Ali,
140 Tekelioğlu Mehmed bin Salih,
141 Terzi Osman bin Hacı Mustafa,
142 Topal (!) Sarracoğlu Hafız Hüseyin bin Hüseyin,
143 Türkmen Mehmed bin Süleyman
144 Tüysüz (?) Ağazade Mehmed bin İsmail,
145 Uçkunoğlu Mustafa bin Mehmed,
146 Veyislioğlu Süleyman bin Ahmed,
147 Yağcı Halil oğlu Mehmed bin Abdullah,
148 Yayucı (!) oğlu İbrahim bin Hasan
149 Yeğenzade Said Ağa bin Mustafa
150 Yeğenzadenin .. oğlu Arif bin Abdullah
151 Yemci Mustafa bin Hasan,
152 Yerceli Süleyman bin Süleyman
153 Zenneci (!) Araboğlu Mehmed bin Ali,
Kaynakça:
1) Mehmet ZEKİ UĞURTAN; Eğitimci, kaynak kişi.
2) Halk arasındaki bu söylentinin tam tersini yani bugünkü Cuma mahallesinin olduğu yerin somaklık olduğunu ve yeni yerleşimin Somaklık mevkisini çağrıştırması nedeniyle Soma mahallesi adını aldığını, söyleyenler de vardır.
3) 166 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri (937-1530) Devlet Arşivleri Yay. 1995
4) Çarşı camisi yolu üzerinde olduğundan halk arasında cami çeşmesi olarak anılmaktadır. Gerçek adı unutulmuş, anımsayana da denk gelemedim. Kitabesinden muradına ermeden (genç yaşta) ölen birinin ardından bir hayrat olarak yapıldığı, gece gündüz akan bu çeşmenin kevser gibi suyundan içen dostlardan ölen için rahmet istenerek Allah’ın rahman olduğu, yazılıdır. Halk arasındaki rivayete göre Çarşı camisinin inşaatında; 1791 yılında meydana gelen bir iş kazası sonucu caminin çamurcusu vefat etmiş ve caminin haziresine gömülmüştür. Bu çeşme camiyi yapanlar tarafından bu işçiye hayrat olsun diye de yapılmış olabilir. Kitabeyi okuyabildiğım ve anlayabildiğim kadarıyla sizlere sunuyorum.
5) Devlet Arşivleri Başkanlığı: NFS.d. 1344 nolu müslim nüfus defteri; Bu defterde Ahmed oğlu Mehmed, Ali oğlu İsmail gibi belirsiz isimler ile doğru okuduğumuza emin olamadığımız isimleri yazmayı uygun görmedik. Bilgilendirme amaçlı hazırladığımız bu listeye yaklaşık 300 ismi yazılmadı. Yukarıda sadece Demirci, Helvacı, Yerceli veya Silistreli gibi tanınabilecek lakabları olan isimleri yazıldı. (?) veya (!) işaretli olanlar okunuşları şüpheli olanlardır.

HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
POPÜLER FOTO GALERİLER
SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER
mersin escort | escort mersin | mersin escort bayan | mersin bayan escort | +18 film izle |