reklam

SON DAKİKA

Soma Olay Gazetesi
reklam
Halis Adıbelli

KOŞTURUMLU HAFIZ OSMAN EFENDİ

KOŞTURUMLU HAFIZ OSMAN EFENDİ
Bu haber 11 Ocak 2017 - 12:27 'de eklendi ve 181 kez görüntülendi.

SOMALI ALİMLER 1

HAFIZ OSMAN

  KOŞTURUMLU HAFIZ OSMAN EFENDİ (1)

 (Somalı) 1872 -16.04.1955

 

Soma Damgacı Camii Medresesi Kurucu Müderrisi    1904

  • Osmanlı dönemi Soma Müftüsü 1909-1915 ilk defa, 
  • İkinci Balıkesir Kongresi Soma Delegesi    26 Temmuz 1919
  • Kuva-yı Milliye Heyet-i Merkeziye Azası     28 Temmuz 1919
  • Cumhuriyet Dönemi Soma Müftüsü 1950 – 1955 yeniden

Soma’nın Dualar köyünden gelip Karamanlı mahallesine yerleşen ve halk arasında Koşturumlular olarak bilinen sülaleden (2);  Koşturumlu Hacı Mehmet Efendi’nin oğlu olarak 1288 (1872) tarihinde Soma’da dünyaya gelir. (1) Evleri, bugün Karamanlı mahallesinde, Damgacı Camisinin karşısında, Mehmet  Aliler çıkmazı olarak bilinen sokaktaki evdir. Bu ev çok yakın bir zamana kadar aile efradı tarafından kullanılmaktaydı.

Ahmet adında bir kardeşi vardır. (2)

 İlk eğitimini mahalle mektebinde alır ve 1884 yılında Soma Cuma mahallesinde bulunan Orta Camii Medresesine gider. Akçaavlulu Mehmet Cemil Efendi ile bu medreseden arkadaştırlar. Bir süre sonra buradan ayrılarak, Çarşı Camii (Emir Hıdır Bey) Medresesine devam eder  ve buradaki eğitimini tamamlayıp, 32 yaşında  iken 26 yıllık bir eğitimden sonra icazet alır, aynı yıl Müftü (Müftüzade) Hacı Abdullah Efendi’nin isteği üzerine, Damgacı Camii Medresesini kurar  ve ilk müderrisi olur. (1)

Soma Müftüsü (Müftüzade) Hacı Abdullah Efendi’nin 1908 yılında;  hac dönüşü İzmir yakınlarında vefat etmesi üzerine (3), boş kalan müftülük makamı için yapılan seçim sonucu Hafız Osman Efendi, 1909 yılında Soma Müftüsü olur ve 1915 yılına kadar  müftülük yapar. (1), (Bak. Açıklama 1)


Koşturumlu Hafız Osman Efendi, Saime Hanım ile evlenir ve bu evlilikten Ahmet Ertuğrul ve Orhan adında iki çocuğu olur. Talihsiz Orhan’ın ömrü vefa etmez ve yakalandığı verem hastalığından küçük yaşta ölür. Ertuğrul ise askeri tabib olup İstanbul’a yerleşir.

Anadolu’nun işgal yıllarıdır; Yunan ordusu İzmir’i işgal etmiş, ardından Menemen üzerinden Bergama önlerine dayanmıştır.

Soma’daki Kuva-yı Milliye birlikleri, Yüzbaşı Kemal Bey’in öncülüğünde Bergama’yı savunmaya gider, ancak silah ve cephane eksikliği nedeniyle fazla dayanamayıp, geri çekilmek zorunda kalırlar. Bergama, 20 Haziran 1919 da işgal edilir ve halk katliam korkusundan, yerini yurdunu terk ederek Soma yollarına düşer.

Bergama’ya çöreklenmiş Yunan ordusu artık,  Soma cephesini çökertip  Anadolu içlerini işgal etmenin hazırlıklarını yapmaktadır.

Çocuklarının kulağına ezan-ı Muhammedi ile Ertuğrul ve Orhan ismini fısıldayan Hafız Osman Efendi’nin Yunan işgaline duyarsız kalması her şeyden önce onun, tevekkül anlayışına uygun değildi.

latif deveci Tüm bu gelişmeler üzerine; Batı Anadolu’daki Kuva-yı Milliye direnişini yöneten ve yürüten Balıkesir Kuva-yı Milliye Heyeti, 26 Temmuz 1919 tarihinde ikinci Balıkesir Kongresini toplar. Kongrede; cephelere gönderilecek ayni ve nakdi yardımlardan, şehit ve yaralılar için yapılacak yardımlara kadar birçok konuda çok önemli kararlar alındığı gibi, ‘Kongrenin maksadı ve gayesi istihlas-ı vatandır.’ ve ‘Aksi takdirde Türk, son zerre-i hayatını da sarf edecek ve fakat hiçbir kuvvet ve tehdid karşısında hiçbir zaman işgalleri kabul etmeyecektir.’ gibi tarihi kararlar da alınır  ve karar defterine yazılıp imzaya sunulur. İmza tutanağında, Somalılar için anlamlı iki imza vardır:

Soma Murahhası Müfti-i sabık Hafız Osman,

 Soma Murahhası Müfti İsmail Hakkı’  (4)
Soma, bu kongrede eski ve yeni iki müftüsü tarafından temsil edilmiştir. Biri 1909-1915 döneminin müftüsü Koşturumlu Hafız Osman Efendi diğeri de  mevcut müftü İsmail Hakkı Efendi’dir. Müftü İsmail Hakkı (BİLECEN ) Efendi, (5) Yunanlıların Soma’yı işgal ettiği yıllarda da müftülük görevine devam eder. Kuva-yı Milliye Birlikleri Komutanı Yüzbaşı Kemal Bey (Balıkesir), ‘… İşgal (Yunan) Komutanlığında Türk halkının menfaat ve haklarını savunmada; Müftü İsmail Hakkı Bey’in gayretleri büyük oldu,’ diye ondan övgüyle söz eder. (6)
Balıkesir Kongresi, 28 Temmuz 1919 tarihli toplantısında ise Heyet-i Merkeziye üyelerini seçer. Hafız Osman Efendi, Heyeti Merkeziye azalığına, Soma’dan Niyazi-zade Hüseyin Efendi ise yedek üyeliğine seçilirler. (4)

Hafız Osman Efendi’nin Kuva-yı Milliye çalışmaları, Soma ve ardından Balıkesir’in işgal edildiği 1920 yılının Haziran sonlarına  kadar devam ettiği anlaşılıyor. İşgal döneminde ne gibi sıkıntılar yaşadığı bilinmiyor. Sağlığında ise bunlardan hiç söz etmemiş.

Cumhuriyet kurulduğunda Hafız Osman Efendi, 51 yaşında ve medreselerde ders verip talebe yetiştirmektedir. Sert mizaçlı biridir. O yürürken millet;  ona selam verebilmek için yolda durur  ve onun  geçmesini beklerdi.
Koşturumlu Hafız Osman Efendi, soyadı kanunundan sonra, ‘KUTLUK ‘ soyadını alır. Artık Osman Kutluk olarak sessiz ve sakin bir yaşamı vardır.
Cumhuriyetin sıkıntılı sancılı yıllarıdır. Zamanının çoğunu Çarşı camisinde talebe yetiştirmekle geçirir. Onun talebesi olmak, bir ayrıcalık bir saygınlık olarak görülmektedir. Yetiştirdiği hafızlar, Koşturumlu’nun talabesi olmakla  övünürlerdi.  Öğrencilerine temel dini bilgi ve becerileri verdikten sonra kendilerini geliştirebilmeleri için onları İstanbul’a,  zamanın Üsküdar Müftüsü  Arvâsizâde Ahmed  Mekki Üçışık’ın yanına gönderir. Müftü Ahmet Mekki Bey çok uzaklardan gelmiş  bu genç hafızları,  bölgesindeki camilere  müezzi-i kayyım olarak yerleştirir. Somalı genç hafızlardan Akçaavlulu Hüseyin Deveci  Koşuyolu Camii’nde, İbrahim Özen ise Ayazma Camii’nde görevlendirilir. Caminin her işini gören Somalı genç hafızlar, sabah namazını kıldıktan hemen  sonra vapurla Eminönü’ne ve oradan Beyazıd camisine giderek  tecvid, usul ve makam dersleri için  Hafız-ı Kurra Abdurrahman Gürses’in huzuruna çıkarlar. (7)

hafız hüseyinO güne kadar, Soma’dan başka şehir görmemiş  Akçaavlulu, Menteşeli, Eynezli, Vakıflılı bu genç hafızlar için, İstanbul Beyazıd camisinde dönemin büyük hafızlarından, Hafız-ı Kurra  Abdurrahman Gürses’ten ders almak ne büyük bir nimet!

Koşturumlu Hafız Osman Efendi, Çarşı camisinde, ibadet ve hafız yetiştirmekle geçen uzun bir sessizlik döneminden sonra, Demokrat Partinin ilk  iktidara geldiği 1950 yılında 78 yaşında iken ikinci  kez Soma Müftüsü olur (5)

1955 yılında rahatsızlanır, tedavisi  için İstanbul’a tabib oğlu Ertuğrul’un yanına gider ve nihayet 16 Nisan 1955 tarihinde,  83 yaşında iken Hakk’ın rahmetine kavuşur. İstanbul’a gönderdiği talebelerinden  Akçaavlulu Hafız Hüseyin Deveci ile Hafız İbrahim Özen cenaze namazına katılanlar arasındadır. Naaşı Karacaahmet mezarlığına defnedilir.

Allah (c.c) rahmet eylesin.
Koşturumlu Hafız Osman Efendi, Osmanlı medrese geleneğinin Soma’daki son temsilcisi ve Soma’nın son müderrislerdendir. İslam dininin  ibadet  geleneği içinde çok önemli bir yeri olan hafızların eğitimine çok önem vermiş ve adeta 1880’li yıllarda aldığı hafızlık eğitimini, çok zor koşular altında olsa da günümüze taşımayı başarabilmiş bir hafızdır. Yetiştirdiği talebeler, bugün bile Kur’an-ı Kerim’i onun öğrettiği usulde okumaya devam etmektedir.

Koşturumlu Hafız  Osman Efendi’nin  kardeşi Ahmet Efendi’den olma aile efradı; KUTLUK  ve KIVRAK soyadı ile halen Soma’da yaşamaktadır. İlçemiz esnaflarından ayakkabıcı Cemalettin Kıvrak ve muhasebeci  Ahmet Kutluk en tanınan aile efradındandır. Çarşı Camisinden Ağalar Pınarına giderken, şimdi başkası tarafından işletilen; ‘Koşturumlu’nun  Kahvesi’ diye de meşhur bir kıraathaneleri vardır. Koşturumlu Hafız Osman Efendi’in yaşadığı  mekanların çoğu günümüze ulaşmıştır ve kullanılmaktadır.

Tüm bu çalışmalar sırasında elde ettiğimiz bilgilerden,  Koşturumlular olarak bilinen sülalenin seceresini çıkarmaya çalıştık. Ekte sunduğumuz bu secere;  belgelere değil, sülalenin en yaşlı ferdi Mehmet Cemalettin Kıvrak’ın söylediklerine ve  anımsayabildiklerine  göre çıkarılmıştır.

.…..
Bizden önce bu vatana  ve bu millete hizmet etmiş ecdadımıza Allah’tan rahmet diler ve bu alimleri tozlu raflardan gün ışığına çıkarıp bize kazandıranlara şükranlarımı sunarım.

Bir mübarek ramazan günü, sıkıntıdan Yağcıllı’nın yukarıdaki eski okul binasını gezerken, tozlu ve kuş pisliklerinden üzeri okunamaz durumda bulduğumuz, Son Devir Osmanlı Uleması kitabının  sayfaları arasında karşılaştığım Hafız Osman Efendi ile başlayan bu çalışma boyunca bana;  yol gösteren, cesaret veren ve sahada benden çok çalışan, büyüğüm Nedim Uzunkaya  ile Koşturumlu Hafız Osman Efendi’inin yetiştirdiği hafızların listesini çıkaran Latif Deveci’ye özel olarak teşekkür eder ve ilerlemiş yaşına rağmen sorularımıza katlanan Mehmet Cemalettin Kıvrak’a da Allah’tan uzun ömürler diler, ellerinden öperim.

 

 Koşturumlu Hafız Osman Efendi’nin yetiştirdiği hafızlar. (7)

 

– Akçaavlulu  Hafız Hüseyin Deveci      

– Akçaavlulu  Hafız İbrahim Özen         

– Menteşeli  Hafız Fevzi Kumbak         

-Eynezli Hafız Mehmet Ali Kayhan        

-Vakıflılı Hafız Ahmet Cici                      

– Somalı Hafız Ahmet Altıparmak         

Açıklama:

              Yazar Sadık Albayrak’ın eserindeki bilgilere göre; Hafız Osman Efendi müderris olduğunda Soma müftüsü, aynı zamanda onun Çarşı camisinden hocası olan Hacı Abdullah Efendi’dir. 1891 Aydın Vilayet Salnamesi’nde de adı geçen bu Hacı Abdullah Efendi ise; Soma eşrafından Müftülerin Abdullah olarak bilinen Abdullah Faik Büyükkarcı’nın dedesi, Müftüzade Hacı Abdullah Efendi’dir.(3) 1908 yılında hac dönüşü vefat etmiştir. Yani Müftüzade Hacı Abdullah Efendi, Koşturumlu Hafız Osman Efendi’nin hem hocası hem de ondan önceki Soma müftüsüdür.

            Tüm bunlardan çıkarabildiğimiz Soma Müftülük silsilesi:

  1. Müftüzade Hacı Abdullah Efendi: 1890 öncesi ilk defa ve 1891- (?)- 1908 arası yeniden,

  2. Koşturumlu Hafız Osman (KUTLUK) Efendi: 1909-1915 arası ilk defa, 1950-1955 yeniden,

  3. İsmail Hakkı (BİLECEN) Efendi: 1916 (?) -1922 (?)

 

KAYNAKÇA:

  1. Sadık ALBAYRAK , Son Devir Osmanlı Uleması, Millî Gazete Yayınları, İstanbul, 1981  (Cilt 4-5, Sayfa 304)
  2. Mehmet Cemalettin KIVRAK, Kaynak kişi, 1930 doğumlu Hafız Osman Efendi’nin yaşayan aile efradından.19 Ekim 2016
  3. Ali Rıza BÜYÜKKARCI, Soma eşrafından,kaynak kişi. Müftüzade Hacı Abdullah Efendi’nin yaşayan aile efradından.
  4. Mücteba İLGÜREL, Prof. Dr. Milli Mücadele’de Balıkesir Kongreleri 1999, s.108, 341
  5. İsmail ERGÜN, Soma 1997 cilt 2 (Müftülerimiz Bölümü: İsmail Hakkı BİLECEN)
  6. İhsan KUTLUSOY, SOMA 1971
  7. Latif Deveci. Kaynak kişi. Akçaavlulu merhum Hafız Hüseyin Deveci’nin oğlu.

cemalettin kıvrak

damgacı (1)

damgacı (2)

koşturumlunun kahvesi

koşturumzadeler

 

Etiketler :
reklam
SON DAKİKA HABERLERİ
reklam
İLGİLİ HABERLER