“Zehiri zehir yapan dozudur”

Ege Üniversitesi Etnografya Müzesi’nde düzenlenen “Çağlar Boyu Zehir Kavramı ve Sosyopolitik Etkisi” sunumu, Eczacılık Fakültesi Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hilmi Orhan tarafından gerçekleştirildi.

Zehir kavramı ve tarihte zehirlerin kullanılmasının sosyopolitik etkisi üzerinde durarak örnek dillerde zehir kelimesinin açıklamasını yapan Prof. Dr. Orhan, “Zehir Uygur kaynaklarında ‘ağu’ kelimesiyle kullanılmıştır. ‘Atmış ağusı öz başına tägdi’ yani ‘attığı zehir kendi başına değdi’ sözü Uygur yazılı kaynaklarında geçmiştir. Atabet-ül Hakayık kaynağında ise ‘zehr’ olarak kullanılan kelime Farsçadan gelen ‘zahr’ kelimesinden türemiştir. Latince de ise ‘venüs’ kelimesinden türeyerek ‘venenum’ olarak kayıtlara geçmiştir. Venüs kelimesi Latince ‘aşk’ anlamına gelir. Tarihte zehir kelimesi çoğu zaman ‘aşk, erotik duygu, şehvet’ gibi kavramlarla iç içe olmuştur” dedi

Prof. Dr. Orhan sunumunda Rönesans döneminde toksikoloji üzerine çalışmış olan Paracelcus’un “Zehri zehir yapan dozudur” sözüyle, zehir dediğimiz maddelerin yeri geldiği zaman dozaj ayarı yapılarak ilaç olarak kullanıldığını da belirtti.

“ TARİHTE İLK ZEHİR OKSİJENDİR”

Zehrin ilk olarak nerelerde ve ne amaçla kullanıldığına değinen Prof. Dr. Orhan, zehrin canlıların evrimleşmesinde de etkili olduğunu, canlı hayatın sudan karaya geçişinde oksijenin bile zehirli olduğunun altını çizdi. Canlı hayatın daha sonraki evrelerde oksijenle “uzlaştığını” ifade eden Prof. Dr. Orhan, “ Tarihe baktığımızda ilk zehrin oksijen olduğunu görürüz. Çünkü evrim sürecinde canlılar sudan karaya çıkarken suda solunum yapmaya elverişli olan canlılardan hayatta kalabilenler yani oksijenle uzlaşma sağlayabilenler, evrim sürecini devam ettirmişlerdir” dedi.

Zamanla insanların hangi amaçlarla zehri kullandığına değinen Prof. Dr. Orhan, Hasan Sabbah’ın afyon kullanarak mürid yetiştirmesi, siyasetçi Victor Yuşçenko’nun seçimden önce zehirlenmesi gibi örneklerle zehrin sosyopolitik etkisini anlattı.