SON DAKİKA

Soma Olay Gazetesi
Sercan Okur

ŞİNASİ KARDEŞLER

ŞİNASİ KARDEŞLER
Bu haber 22 Kasım 2020 - 18:57 'de eklendi ve 285 kez görüntülendi.

Morris, Safarat Yahudilerinden fakir bir ailenin çocuğu olarak, 1855 yılında Manisa’da dünyaya gelir. Dokuz yaşında kuşpalazı hastalığına yakalanır ve ölümden döner. Küçük Morris’in hayatını kurtaran Şinasi Bey isminde bir Türk doktordur. Şinasi Bey’in, Morris’e hayat veren çabası henüz dokuz yaşındaki Morris’in ruhuna işler.

​Şinasi Bey sayesinde sağlığına kavuşan Morris, ailesinin de fakir olması nedeniyle iş hayatına erken atılır. On beş yaşına adım attığı günlerde Yahudi mezarlığında bekçi olarak çalışmaya başlar. Mezarlık bekçisi Morris’in önemli bir sorunu vardır; okuma yazma bilmemektedir. Okuma yazma bilmemesi ciddi bir sorundur ve çalıştığı işten kovulmasına neden olur. Genç Morris, okuma yazma bilmemesi yüzünden kovulmasına bir hayli üzülse de, yaşadığı bu can sıkıcı olay aslında kendisine yepyeni ve zengin bir hayatın kapılarını aralar. Mezarlık bekçiliğinden atılan Morris, bölgenin önemli tütün tüccarlarından biri olan Garofolo Efendi’nin yanında işe girer. Genç Morris’in okuma yazma bilmemesi, işinde herhangi bir engel oluşturmaz. Morris, hevesle yaptığı işine kısa sürede adapte olur. Dürüstlüğü ve çalışkanlığı ile patronu Garofolo Efendi’nin güvenini kazanan Morris, Ege tütün piyasasında önemli bağlantılar edinmeye başlar.

​Garofolo Efendi ile çalışması sayesinde ufku açılanMorris, Amerika’ya gitmeye karar verir. Amerika macerası için ihtiyaç duyduğu parayı patronundan borç olarak alır. 1890 yılında Chicago kentinde bir tütün fuarına katılan Morris burada sigara sarma ve yapıştırma makinesinin tanıtımını yapar. Tanıtımını yaptığı makine sayesinde ciddi kazanç elde eden Morris, patronundan aldığı borcu öder. Bu arada Dünya’da yaşanan gelişmeler de Morris’in işini kolaylaştırmaktadır. ABD yönetimi; Akdeniz’de ticaret yapabilmek için Osmanlı Devleti’yle anlaşma yapmak istemiş, dönemin padişahı II. Abdülhamit; ABD’nin vergi ödemesi ve tütün alması koşuluyla ticari ilişkileri geliştirmeyi kabul etmiştir. İşte bu tütün alma zorunluluğu ABD’de bulunan ve Ege tütün piyasasına hâkim olan Morris’in ekmeğine yağ sürer. Derhal kolları sıvayan Morris, kardeşi Solomon’u Manisa’dan Amerika’ya getirterek “Schinasi BrothersCompany” isimli şirketini kurar. Şinasi kardeşler, özellikle Akhisar ve Kırkağaç ovasından topladıkları tütünü ABD piyasalarında satmaya başlar. Kıtalararası gerçekleşen bu ticaret, Şinasi kardeşlere hayal bile edemeyecekleri zenginlikler sunar.

​Morris’in, kardeşi Solomon ile birlikte kurduğu şirketin adının Şinasi olması ise tesadüf değildir. Morris’in ailesi, dokuz yaşında kuşpalazına yakalanan çocuklarını hayata bağlayan Doktor Şinasi Bey’i hiç unutmamıştır. Bu nedenle sağlığına kavuşan çocukları Morris’e ikinci isim olarak “Şinasi” adını vermişlerdir. İşte bu nedenle Morris, kendisine devasa bir zenginliğin kapısını açan şirketini Şinasi adıyla tescil ettirmiştir. Bir süre sonra yakın arkadaşı Philip ile ortaklık yapan Morris, 1916 yılında şirketinin tüm haklarını “Amerikan Tabacco Company”’e satar ve iş hayatından çekilir.Rivayete göre; Philip ve Morris ortaklığından doğan “Philip Morris Company Limited Incorporation” şirketi tütün ticaretine devam eder ve tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de “Marlboro” markası ile tanınır.

​Osmanlı Devleti için önemli bir tarım ürünü olan tütünün tek elden satışının sağlanması için “İnhisar” kurumu kurulur. 1879’da çıkarılan “Rüsumu Sitte Kararnamesi”’yle inhisargelirleri devletin iç borçlarına karşılık olarak yabancı bankerlere bırakılır. 1883 yılında ise Osmanlı Devleti, dış borçları nedeniyle tütün tekeli ayrıcalığını yabancı sermayeli Tütün Rejisi’ne devreder. Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli hedefi tam bağımsızlıktır. İktisadi bağımsızlığa doğru atılan bir adım olarak Tütün Rejisi, 1925 yılında İnhisar İdaresi adıyla millileştirilir. 1946 yılında ise İnhisar İdaresi adı TEKEL olarak değiştirilir. Zaman içerisinde niteliğini kaybeden TEKEL, özelleştirmeden nasibini alır ve yabancı şirketlere satılır. 

​Muhacir yazarlarımızdan Necati Cumalı, “Tütün Zamanı” isimli üçlemesinde, tütüncülerin hikâyelerini anlatır. Anlatılan hikâyeler arasında Soma’nın adı önemli bir tütün merkezi olarak geçer. Kaymakam İhsan Kutlusoy tarafından yazılan 1971 basımlı Soma kitabına göre de tütün, Soma’nın en önemli tarım ürünüdür. 

​Soma’da TEKEL’in ne zaman kurulduğu tam olarak bilinmemekle birlikte, bilinen ilk müdürü Ragıp Güngör’dür. Ragıp Güngör, 1949 ile 1952 yılları arasında müdürlük yapmıştır. Tütün, Ege’nin pek çok ilçesinde olduğu gibi Soma’nın da her köyü ve beldesinde çok uzun yıllar boyunca ekilmiş, “tütün zamanı, düğün zamanı” denilerek ailelerin geçim kaynağı olmuştur. Bir zamanların Egesinde, tütün başfiyatlarının açıklandığı gün şenlik günüdür. ​Bugün tütün eken aile sayısı parmakla gösterilir hale geldi. Tarımsal desteklerin azalması, TEKEL’in kapatılması ve Soma özelinde maden sektörünün işçi ihtiyacının artması köyden kente göçü hızlandırdı. Köylerdeki gençlerin şehre göçmesi, sadece tütün üretiminin değil her türlü tarımsal üretimin azalmasına neden oldu. Bir zamanlar kendi kendimize yeten ülkeler arasında iken şimdi pek çok temel tarım ürününü ithal ediyoruz. Nereden nereye…

​Yazımızı sonlandırmadan önce biz yine Morris Şinasi’ye dönelim. 

​Morris, 1890 yılında ayrıldığı Manisa’yı hiçbir zaman unutmaz. Doğduğu topraklara vefa borcunu ödemek isteyen Morris, sekiz yüz bin dolar para harcayarak bir çocuk hastanesi yaptırır. Hastane çok geniş bir bahçe içerisindedir. Hastanenin geniş bahçesinde yetiştirilen taze meyve ve sebzeler ile büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar tedavi gören çocukların sağlıklı beslenmesinde kullanılır. Bizzat Morris Şinasi tarafından kurulan vakıf ile desteklenen hastane, bugün Manisa Akmescit’te çocuklara şifa dağıtmaya devam ediyor.

​Pamuk, Pancar ve tütün. Bir zamanlar bölgemizin önemli tarımsal ürünleriydi. Şimdi ise tarım alanlarımızı çok katlı binalarla, fabrika ve otobanlarla dolduruyoruz. Sonuç ise malum; her geçen gün kötüye giden ekonomi, artan yoksulluk ve depreme dayanıksız binalar.     ​  

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT
YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
POPÜLER FOTO GALERİLER
SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER