Trafikte Ticari Araçlar ve SGK Gerçeği

BU YAZIMIZDA KULLANDIĞIMIZ ARAÇLARIMIZIN TRAFİK MEVZUATI VE SOSYAL GÜVENLİK KANUNU KARŞISINDAKİ DURUMUNU İNCELEYECEĞİZ.

Öncelikle Ticari araç nedir, nelerdir. Ticaret, taşımacılık ve toplu taşıma gibi kullanım alanlarında kazanç sağlama amacı ile ruhsat ve plaka gerektiren motorlu araçlardır. Kamyon, Tır, kamyonet, otobüs ve panelvan gibi tipleri bulunur. İşletmelerin envanter defterine kayıtlı tüm araçlar ticari araç olmayabilir. İşletmeler ruhsatında “ticari” yazan otobüs, kamyon ve kamyonetlerini gelir etme amacı ile kullanırken aktiflerine kayıtlı hususi (binek) araçlarını da işletme sahibi, müdür veya personelleri kullanabilirler.

Bu sebeple Kayıtdışı istihdam ile mücadele kapsamında 2026 yılında artan Emniyet Genel Müdürlüğü trafik ekiplerince yapılan trafik kontrollerinde sürücülere uygulanan trafik idari para cezalarının birer örneği Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) gönderilmektedir. Böylelikle sürücünün SGK kaydının olup olmadığı sorgulanmakta ve iş ve çalışma yükümlülüklerine katkı sağlamaktadır. Şoförün sigortasız olduğu tespit edildiğinde, kayıt dışı işçi çalıştırdığı gerekçesiyle idari para cezası uygulanmaktadır. Eğer araç kiralık ise, bu sefer yazılı, kaşeli ve imzalı araç kira sözleşmesi ile bu durum ile karşılaşılmamaktadır. Aracını kiraya veren işletmeler, şoförün kiralayan gerçek ya da tüzel kişinin sigortalı personeli olması şartı ile cezai yaptırım ile karşılaşmıyor.

Aksi durumlarda İdari Para Cezası Tutanağındaki tarih sigortalı için işe başlama tarihi olarak kabul edilmektedir. SSK idari cezası, asgari ücret desteğinin geri alınması ve teşviklerden yararlanmama yaptırımları uygulanır. Bu cezalardan bazıları listelediğim şekildedir:
• İşe giriş bildirgesi verilmediği için 2 asgari ücret (66.060,00 TL)
• Bir yıl içinde tekrarlanması durumunda her işçi için 5 kat asgari ücret (198.180,00 TL)
• Aylık Prim ve Hizmet Belgesi bildirilmemesi her ay 2 asgari ücret (66.060,00 TL)
• Ücret bordrosunda işçinin yer almaması her ay yarım asgari ücret (16.515,00 TL)
• Kayıt geçersizliği durumunda her ay yarım asgari ücret (16.515,00 TL)

Yazımızda bahsettiğimiz gibi “Ticari” araçları kullanan kişilerin “sigortalı personelimiz” olması kuralıydı. Fakat ruhsatında ticari yazmayan “hususi” yazan araçlarda da ceza kesildiği durumlarla karşılaşmaktayız. Hususi ruhsat, ticari amaç gütmeden sadece kişisel ihtiyaçlar, yolcu veya yük taşımacılığı için kullanılan araçlara verilen resmi belgedir. Bu açıdan baktığımızda yanlış ve haksız uygulama ile karşılaşabiliriz. Bu sebeple ilgili kuruma aracın aile fertlerinden, yakın arkadaşlardan vb. birinin ticari amaç ile değil şahsi bir iş için ve 4/A kapsamında işçi-işveren ilişkisi içinde olmadan kullanıldığının bilgisi bir dilekçe aracılığıyla ceza tutanağı eki ile birlikte bildirilmelidir.

Bir örnekle izah etmek gerekirse işveren eşinin ticari aracı ile trafik cezası düzenlenen eş Sosyal Güvenlik mevzuatı gereğince ceza-i müeyyide ile karşılaşmaz. Çünkü 5510 Sayılı Kanunun 6’ıncı maddesinde kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında sigortalı sayılmayanlar belirtilmiştir. Bunlardan en önemlisi de işverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi tanımıdır.

Sonuç olarak bu konuda yüksek motor gücü, geniş bagaj, taşıma kapasitesi ve ticari vasıfları göz önünde bulundurulan “ticari” araçları kesinlikle işletme sahipleri/ortakları ya kendileri ya da sigortalı işçileri kullanmalıdırlar. Bu sebeple de sigorta giriş işlemleri daha özenli takip edilmelidir. Fakat diğer araç gruplarında “hafif ticari” ve “binek” araç gruplarında ruhsatta yazan “ticari” ve “hususi” kullanım amaçları bir adım öne çıkmaktadır. Araçların diğer kullanımları için mutlaka varsa belgeler hazır bulundurulup ilgili kurumlara dilekçe ile bildirilmelidir.

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Ahmet Murat ERDOĞAN