DARKALE MİNARELİ CAMİ

Tarihi isimleri: Tarhala Mescidi, Mir Derviş Mescidi, Minareli Camii,

Halk arasında Minareli Camii veya Yukarı Camii olarak adlandırılan bu cami, yöreye yerleşen Türklerin yaptığı ilk ibadethanelerden biri olup bilinen ilk adı, Tarhala Mescidi’dir.

1923 yılında Darkale köyüne gelip burada incelemelerde bulunan İzmir Eski Eserler Müfettişi raporunda; (1) ‘… minareli cami olarak bilinen ve Selçukluların da buradaki varlığını gösteren mescidin minaresinin …. Selçuklu tarzı süslemeleri olduğu’nu belirtmiş ancak bugün tahrip olduğu için okunamayan minare kitabesine ilişkin herhangi bir bilgi vermemiştir.

14. yüzyılda yöredeki Bizans yapılarına ait devşirme taşlarla yapılan bu eser; defalarca yıkılıp yeniden yapılmıştır. Günümüze ulaşan bu caminin ana binasının 19. yüzyıl minaresinin ise 16. yüzyıl yapımı olduğu kabul ediliyor. Minare kısmen özgün yapısını korumuştur.

1530 tarihli Muhasebe defterine göre Tarhala kazası Hisaraltı mahallesinde bir imam görev yapmaktadır.(2)

Hüdavendigar Evkaf Defteri’nden; eski mescidin kurulan bir vakıf tarafından 1500’lerin ortalarında yeniden yapılarak Tarhala’nın manevi önderlerinden Mir Derviş’e adandığı anlaşılıyor. (3) ‘Vakf-ı Mescid-i Eymir Derviş’ adıyla kurulan bu vakfa; Eymir Derviş’in annesi Valide-i Eymir Derviş, Serile Hatun, Değer Hatun, Bostan Hoca veledi Ahmed, Selime Hatun, Resul, Hacı Derviş, Pir Ali ve Yusuf bin Abdullah’ın mescidin imamının her yıl ruhları için birer hatim tilavet etmesi koşuluyla 3400 akçe yine Hacı Derviş ile Pir Ali de mescid imamının günde birer Ya-sin tilavet etmesi koşuluyla 1000 akçe vakfetmiştir. Bağışçılar arasında kadın

hayırseverlerin çokluğu 16 yy. toplumunda kadının mal ve mülk sahibi olduğu ve gelirini dileğince tasarruf edebildiğinin anlamlı bir göstergesidir.

1845 tarihli nufus defterlerine göre cami bünyesinde Minareli Cami-i Medresesi adında meşhur bir medrese vardır. (4)

Hazırlayan Halis ADIBELLİ

Emekli Öğretmen

Kaynakça:

1. BOA GENEL 180-9-0-0 29 – 159 – 13 nolu belge

2. BOA TT.d 166 Numaralı ve 1530 Tarihli Hüdavendigar Muhasebe Defteri

3. BOA TK GM d. 580 Numaralı ve 1567 öncesi bir döneme tarihlenen Evkaf-ı Ammi Liva-i Hüdavendigar / Evkaf Defteri

4. BOA NFS df. 1349 Numaralı Nufus Defteri 12.02.1261 (20 Şubat 1845)