Soma Damgacı Camisi

Mimari yapısından çok resimleri ve kalem işi süslemeleriyle tanınan Soma Damgacı (1) camisinin yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, 1800’lü yılların başında yapıldığı sanılıyor.

Karamanlı mahallesinde bulunan Damgacı Camisi, Damgacı Hacı Ahmed adında bir hayırsever tarafından yaptırılmıştır.(2)

Halk arasındaki söylentilerden camiyi yapan kişinin, Bergama’dan gelen ve damgacılık yapan bir mültezim olduğu anlaşılıyor.

Yapının en önemli bölümü, geç dönem süslemeleriyle bezenmiş son cemaat yeridir.(1)Çarşı camisiile Damgacı camisi süslemelerinin benzerliği, her iki caminin de aynı ustalar tarafından birbirinin ardından yapılmış olabileceğini akla getirir. Güzel motiflerle süslenmiş bir mükebbiresi vardır. (3)

Giriş kapısının üzerinde, ‘Ey kapıları açan Allah’ım ! Bize hayır kapılarını aç.’ anlamında Arapça, ‘Allahümme ya mefettihalebvab, iftahlenahayralbab’ yazısı, mihrabının üzerinde ise çoğu camide olduğu gibi; ‘ Zekeriya mihraba her girdiğinde’ anlamında  Al-i İmran suresinin 37. ayeti olan, ‘..küllemâdehalealeyhâZekeriyyalmihrabe’ yazısıvardır.

Damgacı Camisi çok eğimli ve gevşek bir arazi üzerine yapıldığından her kırk elli senede bir onarıma gerek duyulmaktadır.

Onarım kıtabesinde caminin Hacı Musa adından bir hayırsever tarafından1872 tarihinde onarıldığı yazılıdır. Kitabe metni şöyledir:

‘Oldu muvaffak cami-i Damgacı’nın imarına,

Köhne iken etti bina Hacı Musa,

Okundukça salat ile selam makam-ı alide,

Vasıl olsun firdevsi alanın kasrına,

Sene 1288 (1872) (1)

1904 yılında Soma Müftüsü Müftüzade Hacı Abdullah Efendi’nin isteğiyle, Koşturumlu Hafız Osman (Kutluk) Efendi tarafından Damgacı camisi avlusunda  bir medrese kurulur. 1908 yılına kadar bu medresenin müderrisliğini yapan Hafız Osman Efendi, Müftü Hacı Abdullah Efendi’nin 1908 yılında hac dönüşü yolda vefat etmesi üzerine 1909 yılında Soma müftüsü olur. (4)

Soma Malmüdürü Haberdar Hafız Efendi’nin şeyhi olduğu ‘Kadiri’tarikatı,dergahbinaları olmadığından ayinlerini Damgacı Camisinde yapardı. (5)

1872 ve 1908 yıllarında onarılsa da 2000 yılında tekrar harap olmaya başlayan cami, duvarlarında ve çatısında oluşan 15-20 santimlik çatlaklar nedeniyle 2016 yılında cemaat için tehlike oluşturacak bir hale gelir.  Yıkılmak üzere olan bu cami 2019 yılında onarıma alınarak yıkılıp yok olmaktan kurtarılmış, yapılan çevre düzenlemesiyle birlikte çok daha güzel bir görünüme kavuşturulmuştur.

.             Yaklaşık iki yüz yıldan beridir Soma halkına hizmet veren bu güzel camiyi yapanları ve onaranları rahmet ve şükranla anıyor, restorasyonda emeği geçenlere teşekkür ediyorum. Darısı Çarşı Camisi’nin başına!

KAYNAKÇA:

1. İnci KUYULU, Geç Dönem Anadolu Tasvir Sanatından Yeni Bir Örnek: Soma Damgacı Camii
2. BOA: C.EV 96-4756 H. 29.09.1252 (7 Ocak 1837 )tarihli arşiv belgesi, ‘Tarhala kazasına tabi Soma kasabasında Karamanlumahlesindeashab-ı hayratdan Damgacı El-hac Ahmed nam kimesnenin bina eylediği cami-i şerif…  ‘
3. Mükebbire: Müezzinlerin, son cemaat yerinde namaz kılan halka, imamın tekbirlerini tekrar etmesi için yapılan çıkıntılı balkon.
4. Sadık ALBAYRAK, Son Devir Osmanlı Uleması Milli Gazete Yay. İstanbul 1981
5. İhsan KUTLUSOY, Soma 1971 s.315