Bayat Köyü Soma

Adını Bayat boyundan alan köy; 1490 tarihli piyade defterine Bayat Köyü adıyla yazılmış ve Tarhala(Darkale) Nahiyesinde,  ‘Ayvad (Ayvaz) oğlu yerine Bayat köyünden Yusuf veledi İsa’nın yaya (piyade) yazıldığı’ kaydedilmiştir.(1)

 1512 tarihli kürekçi defterine ise Karesi LivasıTarhala Nahiyesinin Bayatlar Köyü adıyla kaydedilmiş ve 5 kürekçi (çeltikçi) ile 15 yamak ismi yazılmıştır.(2)

  1521 tarihli deftere de Mustafa adındaki bir tımar erbabının tımarı olan ve 1 imamın görev yaptığı 30 haneli Bayat köyü adıyla kaydedilerek köyde, ‘Sultan Murad hanelerinden ve Karacalar evinden ba’zısakinler vardır resm-i duhan, resm-i zemin ve öşür verirler’ kaydı düşülmüş. Bu defterde verilen bilgilerden  köy halkından bazılarının vakıf hizmetkarı olduğu ayrıca köyde bir cami olduğu ve köy halkının bir kısmının yerleşik, bir kısmının yarı göçebe ve diğer bir kısmının ise dışarıdan gelenlerden oluştuğu anlaşılıyor. (3)

           1530 tarihli muhasebe defterine; Hüdavendigar Livası Tarhala Kazası’na bağlı Bayat Köyü ahalisinden Mehmed adındaki bir hayırseverin Soma (Çarşı) Camisi Vakfı’na 200 akçe bağışladığı, (4)1574 tarihli deftere ise köyde; ‘Emir Sultan Vakfına bir nefer ve Karaca Mehmed’e iki nefer’ yazıldığı, kaydedilmiştir. (5)

          1831 tarihli nufus defterinde Hüdavendigar Eyaleti Karesi Sancağına bağlı Soma mea Tarhala Kazasının Bayat Köyünde; 102 hanede 219 erkek (yaklaşık 438 kişilik toplam) nufusun olduğu ve bu nufusun 36’sının askerliğe elverişli olduğu gerekçesiyle mimlendiği, Hacı Halil oğlu Mehmed’in ise köy muhtarı olduğu kaydedilmiştir. Bu deftere göre (1744 doğumlu ve 87 yaşındaki ) İstanbulluoğlu Süleyman bin Mehmed köyün en yaşlısıdır. (6)

         1837 tarihli nüfus defterinde ise; köyde 182 erkek (yaklaşık 364 toplam) nufusun olduğu, 7 kişinin asker ve Hacı Osman bin Mehmed’in de köy imamı olduğu kaydedilmiştir. (7) Bu defterlerdeki bilgilerden Bayat Köyü’nün 1831 ile 1837 tarihleri arasındaki 6 yılda 74 kişilik bir göç verdiği anlaşılıyor.

         1845 tarihli temettuat defterine;’ (Bayat Köyünün)kırk sene mukaddem 140 hane olub şimdi 84 hane kaldığı ahalisinden tahkik olmağla şerh verildi’ bilgisi verilerek, Hacı Osman Efendi ile Öksüz Süleyman oğlu Molla Mehmed Efendi adında iki imamın görevli olduğu ve köyde 3 ulema 1 dersiam ve 1 de talebenin yaşadığı kaydedilmiştir. Defterdeki bu bilgilerden, 1800’lerin başında Bayat köyünün140 hane ve yaklaşık 600 nufusasahip olduğu ancak 1845 yılına kadar köyün 56 hane yani yaklaşık 250 kişilik göç verdiği anlaşılıyor. Köyde iki imam ve bir dersiamın olması; köyde iki cami ve bir medresenin olabileceği anlamına gelir. (8)

          1890 tarihli Aydın Vilayet Salnamesi’nde Aydın Vilayeti Saruhan Sancağına bağlı Soma Kazasının 112 hane ve 548 nufuslu Bayat köyü olarak kaydedilmiş. (9)

          2014 yılında uygulamaya konulan büyükşehir yasasıyla mahalleye dönüştürülen köy halen; Manisa ili Soma İlçesine bağlı 300 nufuslu Bayat Mahallesi olarak varlığını devam ettirmektedir.

1831 ile 1845 tarihleri arasında düzenlenen nufus ve temettuat defterlerinde lakaplarıyla kaydedilmiş olan Bayat Köyü ahalileri (11)

Abdullahbeşenin Hasan

Alamanoğlu Ali bin Ali

Ali Beyoğlu İbrahim bin Ali

Berberoğlu Mehmed

Çakıcı (!) Hacı Halil oğlu Mehmed

Çakır Hüseyin oğlu Ali bin Mustafa

Çatalçamlı Süleyman bin Hasan

Çoban Mollaoğlu Ahmed

Çöre (!)Mehmed bin İsmail

Çulha Musa bin Ahmed

Dağlı Mustafa oğlu İbrahim

Davulcuoğlu Halil bin İbrahim

Deli İsaoğlu Ahmed bin Mehmed Ali

Denişli Mustafa bin Halil

Dersiamdan Mehmed Efendi

Derviş Ağa oğlu Osman bin Osman

Deveoğlu Mehmed bin Mehmed

Efendioğlu Süleyman bin Süleyman

Güneyli oğlu Halil bin Mehmed

Hacı Osman Efendi bin Mehmed

Hasan Hoca oğlu İsmail bin Feyzullah

Hızıroğlu İsmail bin Mehmed

İmambeşeoğlu Mehmed Ali

İstanbulluoğlu Süleyman bin Ahmed

Kahyaoğlu Mehmed bin Mustafa

Kara Ahmed oğlu Ahmet bin Mehmet

Kara Softa oğlu Hasan bin Mustafa

Kara Suhte oğlu İsmail

Karabobiroğlu (!) Mehmed bin Mehmed

Karacaoğlanoğlu İsmail

Kayalarlıoğlu İbrahim bin Hüseyin

Kayırlarlıoğlu (!)İbrahim bin Hüseyin

Kayraklıoğlu İbrahim

Kayyumoğlu (!) Mehmed bin Mustafa

Kerimoğlu Hüseyin bin Mustafa

Kıranlı oğlu İbrahim

Kıratlıoğlu İbrahim bin Ali

Kobakoğlu Mustafa bin Mehmed

Koca Osmanoğlu Mehmed

Konyalı Hasan Efendi bin Süleyman

Kuru Ahmed bin Mustafa

Kuyucaklı Mehmed Efendi

Kuyudağlı (!) Mustafa

Mısırlı Molla Ahmed oğlu Mustafa

Molla Mustafa oğlu İsmail

Musderoğlu (!) Mehmed

Müderris Mehmed Efendi bin Ali

Odabaşıoğlu İsmail bin Süleyman

Ofluoğlu İbrahim bin İbrahim

Öksüz Süleyman oğlu İmam Molla Mehmed

Ömeramcaoğlu İsmail bin Ali

Pekmezcioğlu Yusuf bin Mehmed

Peltekoğlu Ahmed

Sağıroğlu Hasan bin Mahmud

Sarı Ahmed oğlu Ahmed bin Mustafa

Sevindioğlu İsmail bin Halil

Sığırtmaç (!) Ahmed oğlu Mehmed

Şımar Ali

Terzioğlu Halil bin Süleyman

Tüksun (!) Abdullah oğlu Osman bin Mehmed

Ulemadan Mehmed Şakir bin Ahmed

Uzunali oğlu Ali karındaşı Mehmed

Yabancı Hasan bin Abdullah

Kaynakça:

1. BOA MAD d. 3 Biga Livasının Piyadegan Mücmel Defteri  895/1490.

2. BOA  MAD. d. 240 Karesi Livası Kürekçiyan Defteri 2. Bayezıd d. 1481-1512

3. BOA TT d. 0111 Hüdavendigar Mufassal Def. 928/1521

4. BOA TT d. 166 Hüdavendigar Muhasebe Defteri 937/1530

5. BOA TK.GM d. 86 Hüdavendigar Mufassal Defteri 981/1574

6. BOA NFS d. 1344 Soma Tarhala Kazaları  MüslimNufus Defteri 1247/1831

7. BOA NFS d. 7131 Soma (Tarhala) Müslim NufusDefteri 1253/1837/38

8. BOA ML.VRD.TMT d. 2566 Soma Kazası TemettuatDefteri 29.12.1261/1845

9. İbrahim CAVİD Aydın Vilayet Salnamesi 1307/1891 TTK 1994

10. Mümtaz DURMAZ , Bayat köyü eşrafından kaynak kişi  

11. Defterlerde yazılı olan Ahmed oğlu Mehmed, Ali oğlu Veli gibi kime ait olduğu belli olmayan isimler buraya yazılmadı. (!) Şüpheli okuma