ZAĞARCI ALİ BEY HAMAMI ve YEĞENZADE KÜTÜPHANESİ

Soma’ya yerleşen Türkler eski Germe kentinin kalıntıları üzerine kendi binalarını inşa ederek yeni bir yerleşim yeri kurdular. Halk arasındaki söylentilere göre çarşı camisi; Bizans döneminden kalan eski bir mabedin kalıntıları üzerine inşa edilmiştir.

1530 tarihli muhasebe defterine; Soma Camisi Vakfı adında bir vakfın vakfiyesi kaydedilmiştir. Bu vakfiyeye göre hayırsever Zağarcı Ali Bey, hamamının gelirinden yıllık 500 akçe vakfetmiştir. (!)

Osmanlı döneminde; avcılıkta kullanılan ve halk arasında zağar denilen av köpeklerinin bakımı ve eğitimi için görevlendirilen kişilere zağarcı denilirdi.

16. yüzyılın ortalarında Soma’da Zağarcı Ali Bey adına bir vakıf kurulmuş ve hamamın yıllık gelirinden bu kez 2000 akçe gelir kaydedilmiştir. Bu tarihlerde çarşı camisi, Soma Emir Hızır Bey Camisi adını alarak hamam, bedesten ve dükkanlarıyla bir külliye olmuştur. (2)

BOA TT d. 580 nolu vakıf defteri: ‘Vakf-ı Zağarcı Ali Bey der nefs-i Soma’

1791 yılında Soma ve Kırkağaç ayanlarından Yeğenoğlu Süleyman Bey, çarşı camisini yeniden yaparcasına onararak, içinde bir medrese ve 200 cilt elyazması kitabın olduğu bir de kütüphane kurar. Yeğenzade Kütüphanesi olarak anılan bu kütüphane yörenin en eski kütüphanelerindendir.

Günümüze ulaşan hamam yapısının inşa tarihi belli değildir ancak 1791 yılında çarşı camisi ile birlikte onarıldığı ve yeni birimler eklendiğinden halk arasında, ‘Çifte Hamam’ olarak anılmaya başlandığı sanılıyor.

Yakın zamana kadar yıkık ve virane olan bu tarihi hamamı restore ederek onu tekrar Soma halkının kullanımına sunan Soma Belediyesi başta olmak üzere katkıda bulunan tüm kişi ve kurumları şükranla anarken bu tarihi yapının; ‘Zağarcı Ali Bey Hamamı’ ve içinde oluşturulacak kütüphanenin de,’ Yeğenzade Kütüphanesi ‘ adıyla tescil edilmesi ve konumlandırılmasının Soma’nın tarihine katkıda bulunacağı ve farkındalık oluşturacağı ümidiyle….

Kaynakça:

1. BOA TT d. 166 937/1530 Hüdavendigar Livası Muhasebe Defteri

2. BOA TK.GM d. 392 (580) 975/1567 Defter-i Evkaf-ı Ammi Liva-i Hüdavendigar