İŞYERİNDE MOBBİNG VE İŞÇİNİN HAKLARI

Mobbing, mevcut gücün ya da pozisyonun kötüye kullanılmasıyla sistematik olarak psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, aşağılama, tehdit vb. şekillerde tecelli eden duygusal bir saldırıdır. İşverenin, çalışana saygısızca davranmasıyla başlayan, ima ve alayla karşısındakinin toplumsal itibarını düşürmesini de içeren, saldırgan bir ortam yaratarak onu işten çıkmaya zorlamasıdır. Yaş, cinsiyet ve ırk ayrımı olmaksızın, kişiyi iş yaşamından dışlamak amacıyla kasıtlı olarak yapılır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın “İş yerlerinde Psikolojik Taciz Bilgilendirme Rehberi’nde mobbing kavramı, iş yerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer kişi ya da kişilere yönelik gerçekleştirilen, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden, yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırmayı amaçlayan; mağdur ya da mağdurların kişilik değerlerine, mesleki durumlarına, sosyal ilişkilerine veya sağlıklarına zarar veren; kötü niyetli, kasıtlı, olumsuz tutum ve davranışların bütünüdür” şeklinde tanımlanmaktadır.
Mobbing’in Kanunlarda Yeri
Türk Medeni Kanunu Madde 23- Kimse, hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemez. Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlâka aykırı olarak sınırlayamaz. Yazılı rıza üzerine insan kökenli biyolojik maddelerin alınması, aşılanması ve nakli mümkündür. Ancak, biyolojik Madde verme borcu altına girmiş olandan edimini yerine getirmesi istenemez; maddî ve manevî tazminat isteminde bulunulamaz.
Madde 24- Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.
Madde 25- Davacı, hakimden saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Davacı bunlarla birlikte, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesi ya da yayımlanması isteminde de bulunabilir. Davacının, maddî ve manevî tazminat istemleri ile hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş olan kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre kendisine verilmesine ilişkin istemde bulunma hakkı saklıdır. Manevî tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; mirasbırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez. Davacı, kişilik haklarının korunması için kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilir.
Türk Borçlar Kanunu
Madde 417- İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür. İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.
Türk Ceza Kanunu
Kişi hak ve özgürlüklerinin korunması, Türk Ceza Kanunu’nun temel amaçları arasında yer almaktadır. Mobbing davranışlarının bir kısmı, Türk Ceza Kanunu?nda düzenlemiş olan suçlara konu eylemler arasında yer alabilmekte ve bu nedenle de Türk Ceza Kanunu kapsamında cezaya konu olabilmektedir.
Kanunun mobbing ile ilişkilendirilebilecek suçlardan bazıları şunlardır;
Eziyet (md. 96)- Cinsel Taciz (md.105)- Tehdit (md. 106)- Şantaj (md. 107)- İş ve çalışma hürriyetinin ihlali (md. 117)- Ayrımcılık (md. 122)- Hakaret (md. 125)- Kişilerin huzur ve sükununu bozma (md.123)- Haberleşmenin engellenmesi (md. 124)- Haberleşmenin gizliliğini ihlal (md.132)- Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (md. 133)- Özel hayatın gizliliğini ihlal (md.134)- Kişisel verilerin kaydedilmesi (md.135)
4857 sayılı İş Kanunu
4857 sayılı İş Kanunu’nda işyerlerinde psikolojik tacize ilişkin doğrudan düzenleme bulunmamaktadır. Ancak dolaylı olarak bu davranış biçimlerini yaptırıma bağlayan birtakım hükümler bulunmaktadır. Bunlar;
İşveren tarafından yapılması halinde;-
Eşit davranma borcuna aykırılık nedeniyle ayrımcılık tazminatı talep edebilir (md.5).-
İş sözleşmesini koşulları oluşmuşsa haklı nedenle feshedebilir (md. 24/II).
Psikolojik tacizin işverenin bir başka işçisi tarafından gerçekleştirilmesi halinde;-
İşçi durumu işverene varsa işyerindeki bildirim ve iletişim mekanizmalarını kullanarak gerekli önlemlerin alınmasını isteyebilir. Önlem alınmaması halinde ve koşulları oluşmuş ise işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. (md. 24/II).-
İşveren, psikolojik taciz davranışları sergileyen işçisinin iş sözleşmesini koşulları oluşmuş ise feshedebilir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na Göre Mobbing Olmayan Durumlar
İşyerlerinde psikolojik taciz olgusu bazı durumlarda diğer olumsuz davranışlarla karıştırılabilmektedir ve bunlar bakanlık tarafından psikolojik taciz olarak tanımlanmamaktadır.Aşağıdaki durumlar;
1) Farklı hukuki nitelik ve sonuçlar içerdiğinden fiziksel şiddet, cinsel taciz ve/veya hakaret niteliğindeki davranışlar,
2) Arizi, tek seferlik ya da birden çok tekrarlansa bile strese ve doğal iş yoğunluğuna bağlanabilecek süreklilik arz etmeyen olumsuz tutum, davranış, tartışma ve çekişmeler,
3) İşyeri dışında gerçekleşen tutum ve davranışlar ile benzeri uyuşmazlıklar,işyerlerinde psikolojik taciz olarak değerlendirilmez.
Mobbing’e Uğrayan İşçinin Hakları
İşçinin Mobbing’e uğraması iş sözleşmesini haklı olarak feshedebilmesini sağlamaktadır. İşçi bu durumda iş akdinin haklı fesih sonuçlarının tüm yönlerinden yararlanabilmektedir. Mobbing’in tespit edilebilmesi için iş mahkemelerinde dava açılmalı ve bu dava ile birlikte aynı zamanda işçinin manevi tazminat isteme hakkı da saklıdır. Özet olarak mobbinge maruz kalan işçinin hem iş akdini feshederek kıdem tazminatı alma hem de manevi tazminat isteme hakkı bulunmaktadır. yazılarımızda detaylandırılacaktır.