Asgari ücret, İşçilere bir çalışma günü karşılığı ödenen ve işçinin gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zaruri ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamaya yeteceği düşünülerek Asgari Ücret Tespit Komisyonunca belirlenen ücrettir. Her yıl yenilenen asgari ücret 2023 yılı için Türkiye’de minimum olarak net 8506,80 TL olarak belirlenmiştir.
Net ücret, tüm vergi ve diğer kesintilerin yapılmasından sonra elde edilen geliri ifade eder. İşveren tüm kesintileri kural olarak maaş bordrosunda göstermekle yükümlüdür. Azami Çalışma Saati Haftalık çalışma saati İş Kanunu kapsamında kural olarak 45 saattir. Aksi taraflarca kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit olacak şekilde bölünerek uygulanır. Bu kuralın istisnası olan yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok 7,5 haftada en çok 37,5 saattir.
Fazla Mesai Ücreti
Fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla mesai yılda 270 saati geçemez. Günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun 11 saati aşamaz. Fazla mesai ile işçi, normal çalışma ücretinin 1,5 katı ücrete hak kazanır.
Ulusal Bayram ve Resmî Tatil Günlerinde Çalışma
Ulusal bayram ve resmî tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Eğer işverenle kararlaştırılmadıysa, söz konusu günlerde çalışılması işçinin onayına bağlıdır. Burada önemli olan sözleşmenin yazılı olarak yapılmasının kanunen zorunlu olmadığıdır. Yani sözlü olarak da kararlaştırılabilir.
Öngörülen iş ilişkisinin süresi 1 yılı aşıyor ise o zaman yazılı sözleşme yapılmalıdır.
Genel Tatil Ücreti
Ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışılmasa dahi, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak yatırılır. Yani ulusal bayram ve genel tatil ilan edilen günlerde çalışmamak genel kuraldır ve ücret kesintisine yol açmaz. Eğer bu günlerde işçinin çalışması isteniyorsa, o halde işçi tatilde çalışılan her gün için günlük ücrete hak kazanır.
Eğer ki işçi;
– Ulusal veya resmî tatil günlerinde çalıştıysa,
– 3 güne kadar olan evlilik izni ya da anne, baba, eş veya çocuklarının vefatı durumunda 3 güne kadar olan izni kullandıysa,
– Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen idari izni ya da hekim raporuyla belgelediği hastalık ve dinlenme iznini kullandıysa,
Bu günler çalışılmış günler gibi hesaba katılır. Bu sebeple, işveren maaştan bu günleri düşemez.
Hafta Tatili Ücreti
İş Kanununca kesintisiz 7 gün çalışılmaması gerektiği düzenlenmiştir. Yani yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilmesi gerekir.
Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.
Yıllık İzin
İşçi, işyerinde işe başladığı günden itibaren, 2 aylık deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıldır çalışıyorsa yıllık izne hak kazanmıştır. Verilecek yıllık ücretli izin süresi, işçinin hizmet süresi;
a) Bir yıl ile beş yıl arasındaysa 14 günden, b) Beş yıldan fazla on beş yıldan az ise 20 günden, c) On beş yıl ve daha fazla ise 26 günden, az olamaz. Ayrıca, izin hakkını bölerek veya toplu olarak kullanabilir. Yer altı işlerinde çalışan işçiler için ise; yukarıdaki yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.
İhbar Tazminatı
İhbar tazminatı tarafların belirsiz süreli iş sözleşmelerinde sürelere uymadan haklı bir neden uymaksızın fesih hakkını kullandıkları takdirde kanun kapsamında tanınmış bir hak olup, bu sürelere uymayan işçi veya işveren tarafından ödenmesi gereken tazminattır. İhbar süreleri işveren ya da işçinin fesih bildiriminin diğer tarafa ulaşmasından başlayarak işlemeye başlayan süredir. Bu süreler kanunda işçinin o işyerinde çalıştığı sürelere göre değişmektedir.
Bu süreler:
a) İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
b) İşi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
c) İşi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,
d) İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra, feshedilmiş sayılır.
Taraflar iş sözleşmesini feshetse dahi belirtilen süreler içerisinde çalışmaya devam etmelidir. İşveren işçinin yukarıda belirtilen süreler tutarındaki ihbar tazminatını ödeyerek iş akdinin derhal sonlandırabileceği gibi, işverenle çalışmaya devam etmek istemeyen işçi de bu tazminatı ödeyerek iş akdini sonlandırabilmektedir. Taraflarca bu bildirim süreleri ortadan kaldırılamayacağı gibi azaltılamaz da, ancak taraflar arasındaki sözleşme ile bu süreler
arttırılabilir.
Kıdem Tazminatı
Kanunen işçi statüsünde olup bir iş yerinde düzenli ve sürekli olarak çalışan kişilere, bu iş yerinden ayrılmaları ve belirli koşulların varlığı hâlinde, çalıştıkları süre dikkate alınarak hesaplanan ve topluca ödenen para kıdem tazminatı olarak tanımlanır. Başka bir ifade ile kıdem tazminatı, işçiye belli koşulların sağlanması hâlinde, iş yerinde çalıştığı süre boyunca kazandığı kıdeminin ve çalışmasının karşılığı olarak işveren tarafından ödenen bir tür tazminattır. Kıdem tazminatına hak kazanılması için en önemli şart; işçinin İş Kanunu kapsamında işçi olarak kabul edilmesi ve aynı işverenin iş yerinde en az 1 yıl süre ile
çalışmasıdır. İşçi söz konusu iş yerinde bir yıldan az bir süre çalışmış ise kıdem tazminatı alabilmesi mümkün değildir.
