INSTAGRAM’A ERİŞİMİN ENGELLENMESİ

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanıtarafından 02/08/2024 tarihinde sosyal medya platformu Instagram’a erişimin engellenmesi hakkında verdiği karar hala kaldırılmadı. Kararın hukuki dayanağı olarak gösterilen 5651 Sayılı Kanun’un 8/a maddesinde “Yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden bir veya bir kaçına bağlı olarak hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, Cumhurbaşkanlığı veya milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması ile ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan tarafından internet ortamında yer alan yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir. Karar, Başkan tarafından derhal erişim sağlayıcılara ve ilgili içerik ve yer sağlayıcılara bildirilir. İçerik çıkartılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereği, derhal ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir.” şeklinde düzenlenmiştir

Bu düzenleme 2015 yılındaki değişiklikle getirilmiştir. 2015 yılında gelen düzenleme ile BTK başkanına erişimi engelleme yetkisi verildi. 8/a maddesinde “milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması..” sebeplerinden dolayı mahkeme kararı olmadan direkt idari bir kurum olan BTK başkanına kapatma yetkisinin verilmiş olması o günkü Türkiye şartlarında yasa koyucunun tercih ettiği bir yol ve yöntem olarak yasaya girmiştir.
Başkan tarafından erişimin engellenmesi kararı verildikten sonra 8/a-2 fıkrası uyarınca kararın 24 saat içinde Sulh Ceza Hakiminin onayına sunulması sonrası hakim kararını 48 saat içinde açıklar. Bu süre içerisinde Sulh Ceza Hakimi erişimin engellenmesi kararını onaylamazsa karar kendiliğinden kalkar ya da bu süre içerisinde hakim karar vermezse erişimin engellenmesi sona erer. Düzenlemeye göre BTK başkanı karar verdikten sonra 72 saat içerisinde Sulh Ceza Hakimi’nin erişimin engellenmesi kararını onayladığına ilişkin bir karar alınmazsa yine kendiliğinden erişimin engellenmesi kalkar.
2007 yılında yürürlüğe giren 5651 Sayılı Kanun, internet ortamında yapılan yayınların düzenlenmesini ve bu yayınlar yoluyla işlenen suçlarla mücadeleyi amaçlamaktaydı. Kanun, özellikle çocukların zararlı içeriklerden korunması, kişilik haklarının ihlali ve özel hayatın gizliliği gibi konularda düzenlemeler getirmekteydi.
Yasa çalışması yapılırken referans alınan ilke temel hak ve özgürlüklerin korunması ve hukuk devleti ilkesiydi. Anayasa Mahkemesi, 5651 sayılı kanunun bazı hükümlerini çeşitli defalar değerlendirmiş ve bu çerçevede kararlar vermiştir. Hukuk devleti ilkesi gereği, temel hak ve özgürlüklerin korunması ve sınırlamaların ölçülü olması gerektiği vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin 2014/3986 sayılı kararında, “Hukuk devleti, her türlü faaliyet ve tasarruflarında hukuka uygun davranan, temel hak ve özgürlükleri güvence altına alan devlettir.” şeklinde tanımlanmıştır. Ayrıca 2016/1896 sayılı kararında da “Temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması, ancak demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olmalıdır.” tanımlamasını yapmıştır.
Bu tanımlamalar ışığında Instagram’a erişimin engellenmesine ilişkin son karar değerlendirildiğinde kararın alınma gerekçesinin şeffaf bir şekilde kamuoyu ile paylaşılmamış olması, karar alındıktan sonra Sulh Ceza Hakimliği’ne başvurulup başvurulmadığının bilinmiyor olması, başvurulmuşsa, başvurudaki gerekçeler paylaşılmadığı gibi Sulh Ceza Hakimliği’nin BTK başkanının erişimin engellenmesine ilişkin kararı hakkında bir karar verip vermediği konusunda da bilgi paylaşılmamıştır. Bu durum da hukuk devletinde idari tasarrufta bulunan idarenin işlem ve eylemlerinin öngörülebilirliği, denetlenebilirliği ve şeffaflığı kriterlerini taşıması gerektiğine ilişkin tanımı ile örtüşmediği açıktır.

Instagram’ın kapalı olmasından dolayı birey veya işletmeler oluşan zararları talep edebilirler mi?
Instagram’ın kapatılması, platform üzerinde reklam yapan, satış gerçekleştiren küçük esnaf ve vatandaşların ekonomik kayıplarına yol açmaktadır. Bu süreçte oluşan ekonomik kayıpların devletten talep edilip edilemeyeceği konusu, hukuki bir mesele olarak karşımıza çıkmaktadır. Anayasamızın 125.maddesinde idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Anayasa’da açıkça idarenin sorumluluğuna gidileceği belirtilmiştir.
Türkiye’de Instagram’ı kullanan 2024 yılı şubat verilerine göre yaklaşık olarak 56 milyon hesap bulunmaktadır. Özellikle gençler, ev hanımları, esnaf dükkan işletir gibi ticaret yapmaktadır. Bu süreçte birçok kişinin malı sipariş alamadığı için elinde kalmış ve zarara uğramıştır. Bu zararların usulüne uygun olarak tespit edilmesi halinde idareden dava yoluyla talep edilebilir. Instagram’ın kapatılmasından dolayı zararı oluşan kullanıcılar zararlarının miktarını belirleyip idareye başvurabilir ve idare tarafından bu zararın karşılanmaması halinde idare mahkemesine dava açabilirler.
5651 Sayılı Kanunun amacı içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcılarının yükümlülük ve sorumlulukları ile internet ortamında işlenen belli suçlarla mücadeleye ilişkin esas ve usulleri düzenlemiştir. Yasanın ilk çıktığı 2007 yılındaki hali uluslararası standartlara uygun temel hukuk ilkeleri ile örtüşür nitelikte iken özellikle erişimin engellenmesi ve içeriğinin çıkarılması yönünde kanunun 8.maddesindeki düzenleme, o düzenlemede belirtilen suç tiplerinin belirgin olması, kararın muhakkak bir yargı erkine bırakılmış olması yerinde bir düzenleme iken daha sonra 8/a maddesi ile yapılan eklemelerin yasanın ilk amacının dışına çıkıldığı, idari bir birim olan BTK başkanına da cumhurbaşkanı talebi ya da ilgili bakanlığın talebi üzerine kapatma yetkisinin tanınmış olması bugünkü yanlışın yapılmasına yol açmıştır. Yeniden yasanın ilk haline dönülecek şekilde bir düzenleme yapılması gerekir. Milli güvenlik ve kamu düzeni gibi ucu açık ve yorumla nesnel olmayan bir kriterle idareye yetki verilmemeli ve verilmiş olan bu yetkiler kaldırılmalıdır.